Konsekracja kościoła 24 sierpnia 1952 - biskup Franciszek Barda

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 5.11.2026

Co znajdziesz w tekście

Co wydarzyło się w Dubiecku 24 sierpnia 1952 roku?

Konsekracja kościoła w Dubiecku odbyła się 24 sierpnia 1952 roku. Biskup Franciszek Barda poświęcił wtedy nowy murowany kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny oraz świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w archidiecezji przemyskiej. Ten dzień zakończył 18 lat budowy, którą rozpoczęło poświęcenie kamienia węgielnego 16 lipca 1934 roku. Tego samego dnia do nowej świątyni przeniesiono obraz Matki Bożej Bolesnej. Tak podają dawna strona parafii (zrzut z 2020 r.) i opis kościoła w Wikipedii.

Często przechodzę obok tej wieży, kiedy idę doliną Sanu w stronę Krzywczy. Za każdym razem przypominam sobie, jak krótko przed konsekracją trwały ostatnie prace. Kronika budowy, którą czytałem na dawnej stronie parafii, podaje kilka dat z tych samych tygodni:

• 22 września 1951 poświęcono nowe dzwony z ludwisarni Jana Felczyńskiego z Przemyśla.
• W latach 1951-1952 wykończono wieżę i położono tynki, czyli wykonano ostatni etap prac murarskich.
• 19 sierpnia 1952 zawieszono dzwony, zaledwie pięć dni przed uroczystością.
• 24 sierpnia 1952 odbyła się konsekracja i przeniesiono obraz Matki Bożej Bolesnej.
• Do 1952 roku nabożeństwa odbywały się w starym drewnianym kościele, który stał jeszcze do 1957 roku.

Kto konsekrował kościół w Dubiecku?

Kościół konsekrował bp Franciszek Barda, ówczesny biskup przemyski. Źródła, z których korzystam, nie opisują przebiegu uroczystości: nie podają liczby wiernych, treści kazania ani listy gości. Dlatego nie odtwarzam tego dnia z wyobraźni. Pewne są data, osoba konsekratora i wezwania. Nie należy go mylić z bp. Wojciechem Tomaką, który w 1938 roku konsekrował dwa wcześniejsze dzwony parafii.

Dwa wezwania: Niepokalane Serce NMP oraz Szymon i Juda Tadeusz

Drugie wezwanie łączy nowy kościół ze starszym. Drewniany barokowy kościół, zbudowany w latach 1751-1752 z fundacji Anny ze Starzechowskich Krasickiej, konsekrowano w 1755 roku właśnie pw. świętych Szymona i Judy Tadeusza. Biskup w 1952 roku zachował więc patronów sprzed dwóch stuleci, a jako głównego tytułu dodał Niepokalane Serce Maryi.

Przeniesienie obrazu Matki Bożej Bolesnej

Najcenniejszym przedmiotem przeniesionym do nowej świątyni był obraz Matki Bożej Bolesnej typu Pieta. Autor nie jest znany, a powstanie datuje się na przełom XVI i XVII wieku. Od 1956 roku obraz wisi w odnowionym barokowym ołtarzu bocznej kaplicy (dawna strona parafii, zrzut z 2019 r.).

Konsekracja 24 sierpnia 1952 roku nadała kościołowi w Dubiecku dwa wezwania, Niepokalane Serce NMP oraz świętych Szymona i Judę Tadeusza. W ten sposób nowa świątynia przejęła tytuł drewnianego kościoła konsekrowanego w 1755 roku. - według dawnej strony parafii Dubiecko (2020) i Wikipedii (2026)

Czym się różni poświęcenie kościoła od konsekracji kościoła?

Poświęcenie kościoła to dzisiejsza nazwa tego samego obrzędu, który kroniki z 1952 roku nazywają konsekracją. Polega on na uroczystym, biskupim i trwałym przeznaczeniu budowli do kultu Bożego. Różnica jest więc w słownictwie, a nie w istocie obrzędu. Rzeczywista różnica zachodzi między poświęceniem a błogosławieństwem kościoła, które jest prostsze. Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku (kan. 1217) wymaga poświęcenia kościołów parafialnych uroczystym obrzędem.

„Kościoły, zwłaszcza katedralne i parafialne, powinny być poświęcone uroczystym obrzędem." - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1217 §2, 1983

Dedykacja, konsekracja, błogosławieństwo: słownik pojęć

Przy czytaniu starych kronik i nowych ksiąg liturgicznych przydaje się krótka ściągawka:

• Dedykacja (łac. dedicatio) to termin z księgi Ordo dedicationis ecclesiae et altaris z 1977 roku, oznaczający oddanie budowli Bogu na wyłączność.
• Poświęcenie kościoła i ołtarza to polska nazwa tego obrzędu w obecnych księgach liturgicznych.
• Konsekracja kościoła to dawniejsza nazwa tego samego aktu, używana w Pontificale Romanum i w kronice Dubiecka z 1952 roku.
• Błogosławieństwo kościoła to prostszy obrzęd, przewidziany m.in. dla kaplic i kościołów tymczasowych (kan. 1217 §1 mówi o poświęceniu „lub przynajmniej" pobłogosławieniu).
• Poświęcenie ołtarza to osobny akt, którego dokonuje się także wtedy, gdy kościół jest już poświęcony, tak jak w Dubiecku w 1973 roku.

Czy konsekracja kościoła to to samo co konsekracja w Mszy?

Nie. Słowa „konsekracja" Kościół używa w trzech różnych kontekstach. Poniższa tabela pokazuje, czym się one różnią.

Pojęcie	Kto dokonuje	Czego dotyczy	Czy jednorazowe
Poświęcenie (konsekracja) kościoła	Biskup diecezjalny lub biskup przez niego upoważniony (kan. 1206)	Budowla przeznaczona na stałe do kultu	Tak, chyba że kościół utraci poświęcenie
Błogosławieństwo kościoła	Biskup lub kapłan zgodnie z księgami liturgicznymi	Kaplica, kościół tymczasowy	Tak
Konsekracja w Mszy	Kapłan	Chleb i wino, które stają się Ciałem i Krwią Chrystusa (KKK 1376)	Podczas każdej Mszy
Konsekracja biskupia (sakra)	Biskupi	Udzielenie święceń biskupich	Tak, sakramentu nie powtarza się

Kiedy kościół może być konsekrowany?

Kościół może być konsekrowany po należytym ukończeniu budowy. Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku (kan. 1217 §1) nakazuje wtedy poświęcić go lub przynajmniej pobłogosławić możliwie szybko. Budowla musi być przeznaczona na stałe do kultu, a obrzędu dokonuje biskup diecezjalny albo biskup przez niego upoważniony. W Dubiecku nastąpiło to po 18 latach od położenia kamienia węgielnego.

Co mówi Kodeks Prawa Kanonicznego?

Obecny Kodeks z 1983 roku zbiera zasady w kilku kanonach. Podaję je w parafrazie:

• Kan. 1205 stanowi, że miejscami świętymi są te, które przeznaczono do kultu przez poświęcenie lub błogosławieństwo przewidziane w księgach liturgicznych.
• Kan. 1206 zastrzega poświęcenie miejsca dla biskupa diecezjalnego i zrównanych z nim w prawie.
• Kan. 1208 nakazuje sporządzić dokument poświęcenia w dwóch egzemplarzach, jeden dla kurii, drugi dla archiwum kościoła.
• Kan. 1217 §1 wymaga poświęcenia nowego kościoła możliwie szybko po ukończeniu budowy.
• Kan. 1218 stanowi, że każdy kościół ma swój tytuł, którego po poświęceniu nie wolno zmienić.

Kodeks nie stawia innych warunków, na przykład finansowych. Takie wymogi bywają powtarzane w opowieściach, ale nie znajduję ich w tekście prawa.

Kto może konsekrować kościół?

Kościół poświęca biskup diecezjalny. Może on zlecić obrzęd innemu biskupowi, a w wyjątkowych wypadkach prezbiterowi (kan. 1206). W 1952 roku konsekracji dokonał sam ordynariusz przemyski, bp Franciszek Barda.

Które prawo obowiązywało w 1952 roku?

W 1952 roku obowiązywał jeszcze Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku, a obrzęd sprawowano według Pontificale Romanum. Kanony z 1983 roku cytuję dlatego, że opisują dzisiejsze rozumienie poświęcenia. Nie traktuję ich jako podstawy prawnej uroczystości w Dubiecku.

Jak wygląda konsekracja kościoła?

Konsekracja kościoła według Obrzędów poświęcenia kościoła i ołtarza z 1977 roku przebiega w siedmiu głównych etapach. Należą do nich pokropienie wodą, liturgia słowa, litania do Wszystkich Świętych, złożenie relikwii, modlitwa poświęcenia oraz namaszczenie ołtarza i ścian krzyżmem. Po nich następują okadzenie i oświetlenie ołtarza, a całość wieńczy pierwsza Eucharystia, najważniejsza część obrzędu.

1. Wejście i pokropienie - biskup błogosławi wodę i kropi nią lud, ściany oraz ołtarz.
2. Liturgia słowa - pierwsze czytania w nowym kościele i homilia.
3. Litania do Wszystkich Świętych - zgromadzenie wzywa świętych przed właściwym poświęceniem.
4. Złożenie relikwii - relikwie umieszcza się pod ołtarzem, jeśli kościół je posiada.
5. Modlitwa poświęcenia - centralna modlitwa, w której biskup oddaje budowlę Bogu.
6. Namaszczenie - biskup namaszcza krzyżmem mensę ołtarza i ściany kościoła.
7. Okadzenie, nakrycie, oświetlenie - ołtarz zostaje przygotowany do sprawowania Eucharystii.

Relikwie pod ołtarzem

Kanon 1237 §2 Kodeksu z 1983 roku nakazuje zachować starożytną tradycję umieszczania pod ołtarzem stałym relikwii męczenników lub innych świętych. Źródła, które czytałem, nie podają, jakie relikwie złożono w Dubiecku w 1952 roku, więc tego nie rozstrzygam. Wiadomo natomiast, że w marmurowym ołtarzu z 1973 roku spoczywają relikwie św. Marii Goretti.

Namaszczenie ołtarza i ścian krzyżmem

Biskup wylewa krzyżmo na środek mensy i na jej cztery rogi, a następnie namaszcza ściany kościoła w 12 lub 4 miejscach oznaczonych krzyżami. Tak opisuje to Ordo z 1977 roku. W Polsce te krzyże nazywa się zacheuszkami. Nazwa nawiązuje do Zacheusza z Ewangelii według św. Łukasza (Łk 19,1-10), do którego domu wszedł Jezus. Przy zacheuszkach zapala się świece w dniu poświęcenia i w jego rocznice.

Okadzenie, oświetlenie i pierwsza Eucharystia

Po namaszczeniu biskup pali kadzidło na ołtarzu, a następnie okadza się wiernych i ściany. Usługujący nakrywają ołtarz obrusem i zapalają świece, po czym rozświetla się cały kościół. Pierwsza Msza przy nowym ołtarzu zamyka obrzęd. Ordo z 1977 roku podkreśla, że to właśnie sprawowanie Eucharystii jest najważniejszym aktem poświęcenia.

Obrzęd przedsoborowy w 1952 roku a obrzęd z 1977 roku

W 1952 roku obowiązywał obrzęd z Pontificale Romanum, wyraźnie dłuższy i bogatszy w symbole. Reformę zapoczątkowała konstytucja Sacrosanctum Concilium Soboru Watykańskiego II z 1963 roku. Poniżej zestawiam najważniejsze różnice w ogólnych zarysach. Nie opisuję tu przebiegu uroczystości w Dubiecku, bo tego źródła nie podają.

Element	Pontificale Romanum (przed reformą)	Ordo dedicationis 1977
Nazwa	Konsekracja kościoła	Poświęcenie (dedykacja) kościoła i ołtarza
Początek	Trzykrotne obejście kościoła z kropieniem murów i pukanie w drzwi	Wejście i jednorazowe pokropienie ludu, ścian i ołtarza
Znaki szczególne	Kreślenie alfabetu greckiego i łacińskiego na popiele, tzw. woda gregoriańska	Symbolika uproszczona do wody, krzyżma, kadzidła i światła
Relikwie	Wymagane, z czuwaniem przy nich	Zalecane, jeśli są autentyczne
Język	Łacina	Język narodowy

Konsekracja ołtarza głównego w 1973 roku

Konsekracja ołtarza głównego w Dubiecku odbyła się 25 listopada 1973 roku, ponad 21 lat po poświęceniu kościoła. Biskup Stanisław Jakiel konsekrował wtedy marmurowy ołtarz główny z relikwiami św. Marii Goretti (Wikipedia, 2026). To odrębny akt liturgiczny. Kodeks z 1983 roku (kan. 1237 §1) przewiduje poświęcenie każdego ołtarza stałego, także w kościele, który jest już poświęcony.

Czyje relikwie są w ołtarzu głównym?

W ołtarzu głównym spoczywają relikwie św. Marii Goretti, włoskiej męczennicy z początku XX wieku. Ołtarz przeszedł później renowację i został ponownie zmontowany, co odnotowała dawna strona parafii (zrzut z 2019 r.). Wnętrze, w którym stoi, zdobi polichromia Stanisława Jakubczyka, profesora z Krakowa.

Jakie inne akty biskupie odnotowały źródła?

W historii kościoła powtarzają się różne akty poświęcenia. Łatwo je pomylić, dlatego zebrałem je w jednym miejscu:

• 28 października 1938 - bp Wojciech Tomaka konsekrował dwa dzwony.
• 30 października 1950 - poświęcono kamienny krzyż na fasadzie, ważący blisko 3 tony.
• 24 sierpnia 1952 - bp Franciszek Barda konsekrował kościół.
• 21 października 1971 - bp Ignacy Tokarczuk poświęcił 38-głosowe organy firmy Theodor Bochme.
• 25 listopada 1973 - bp Stanisław Jakiel konsekrował ołtarz główny.

Dlaczego ołtarz poświęca się osobno?

Ołtarz jest w kościele znakiem Chrystusa, dlatego Kościół poświęca go osobnym obrzędem, gdy powstaje nowy ołtarz stały. Kanon 1238 dodaje, że ołtarz traci poświęcenie w takich samych okolicznościach, w jakich miejsce święte traci je według kan. 1212.

Czym jest rocznica poświęcenia kościoła?

Rocznica poświęcenia kościoła to coroczne wspomnienie dnia, w którym biskup oddał świątynię na wyłączną służbę Bogu. Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza z 1969 roku nadają jej w tym kościele rangę uroczystości. Dla Dubiecka datą rocznicy jest 24 sierpnia, ponieważ w tym dniu w 1952 roku bp Franciszek Barda konsekrował świątynię.

Jaką rangę ma rocznica w kalendarzu liturgicznym?

Rocznica ma rangę uroczystości w tym kościele, który poświęcono. Obchód obejmuje kilka stałych elementów:

• Formularz Mszy z rocznicy poświęcenia kościoła, z „Chwała na wysokości" i Credo.
• Czytania o świątyni, wśród nich tradycyjnie Ewangelia o Zacheuszu (Łk 19,1-10).
• Zapalone świece przy zacheuszkach.
• Pierwszeństwo przed wspomnieniami i świętami świętych przypadającymi tego dnia.

Kiedy przypada rocznica konsekracji kościoła w Dubiecku?

Rocznica przypada 24 sierpnia. Nie wiem, jak parafia obchodzi ją obecnie. Jeśli chcesz w niej uczestniczyć, sprawdź ogłoszenia na oficjalnej stronie parafii dubiecko.przemyska.pl albo zapytaj w kancelarii, czynnej w dni powszednie po Mszy świętej.

Co znaczy kościół z kamieni i z żywych kamieni?

Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1179-1180) uczy, że widzialne kościoły nie są zwykłymi miejscami zgromadzeń. Oznaczają one Kościół żyjący w danym miejscu. Ten sam obraz zna Nowy Testament:

„I wy sami jako żywe kamienie jesteście budowani jako duchowa świątynia." - Pierwszy List św. Piotra 1 P 2,5, Biblia Tysiąclecia

Droga do konsekracji: budowa 1934-1952

Budowa kościoła w Dubiecku trwała 18 lat, od poświęcenia kamienia węgielnego 16 lipca 1934 roku do konsekracji 24 sierpnia 1952 roku. Prace przerwała na prawie dekadę II wojna światowa. Projekt profesorów Politechniki Lwowskiej, Tadeusza Pisiewicza i Aleksandra Krzywobłockiego, zatwierdzono 6 czerwca 1933 roku (dawna strona parafii, 2020; dubiecko.przemyska.pl). Szczegółową historię opisuję w tekście budowa kościoła od kamienia węgielnego.

Ile trwała budowa kościoła w Dubiecku?

Budowa trwała 18 lat, a prace faktycznie prowadzono przez kilka krótszych okresów:

1. 16 lipca 1934 - ks. infułat Stefan Momidłowski poświęcił kamień węgielny.
2. 1937 - na potrzeby budowy działała parafialna cegielnia w Śliwnicy.
3. 1939-1948 - prace stanęły, a Niemcy zabrali materiały na odbudowę mostu (więcej w tekście o tym, jak wyglądała przerwana budowa w latach 1939-1952).
4. 1948 - budowę wznowili wikariusz ks. Józef Mucha i proboszcz ks. Kazimierz Lisowicz.
5. 1949-1951 - powstały żelazne ramy okien z Bielska, a szkło zielone i niebieskie przewożono nocą furmankami.
6. 1951-1952 - zbudowano wieżę, zawieszono dzwony i położono tynki.

Dlaczego kamień węgielny poświęcono 16 lipca?

Według dawnej strony parafii 16 lipca 1934 roku obchodzono odpust ku czci Matki Bożej Szkaplerznej. O tym święcie i jego miejscu w historii parafii piszę w osobnym tekście: Matka Boża Szkaplerzna i dawny odpust.

Co działo się ze starym kościołem po konsekracji?

Drewniany kościół z XVIII wieku służył do 1952 roku i stał jeszcze do 1957 roku. Wcześniej, w 1926 roku, przesunięto go w całości na zachód, do ogrodu organisty, aby zwolnić miejsce pod nową budowę. Opisuję to w tekście o tym, jak wyglądało przeniesienie starego kościoła w 1926 roku.

Najczęściej zadawane pytania

Co znaczy konsekracja?

Słowo pochodzi od łacińskiego consecratio i oznacza przeznaczenie kogoś lub czegoś na wyłączną służbę Bogu. W liturgii ma kilka znaczeń. Dotyczy poświęcenia kościoła i ołtarza, święceń biskupich oraz tej części Mszy, w której chleb i wino stają się Ciałem i Krwią Chrystusa.

Czy kościół może utracić poświęcenie?

Tak. Według kan. 1212 Kodeksu Prawa Kanonicznego miejsca święte tracą poświęcenie, gdy w znacznej części zostaną zniszczone albo na stałe przeznaczone do użytku świeckiego. Gdy kościół zostanie odbudowany i znów przeznaczony do kultu, można go poświęcić ponownie.

Czy po konsekracji można zmienić wezwanie kościoła?

Nie. Kan. 1218 stanowi, że tytułu kościoła nie wolno zmienić po jego poświęceniu. Dlatego dwa wezwania nadane w Dubiecku w 1952 roku, Niepokalane Serce NMP oraz święci Szymon i Juda Tadeusz, są stałe.

Czym jest krzyżmo używane przy poświęceniu kościoła?

Krzyżmo to oliwa zmieszana z balsamem, którą biskup poświęca podczas Mszy Krzyżma w Wielki Czwartek. Używa się go przy chrzcie, bierzmowaniu, święceniach oraz przy poświęceniu kościoła i ołtarza. Woń balsamu oznacza obecność Ducha Świętego.

Czy poświęcenie kościoła potwierdza się dokumentem?

Tak. Kan. 1208 nakazuje sporządzić dokument poświęcenia w dwóch egzemplarzach: jeden trafia do kurii diecezjalnej, drugi do archiwum kościoła. Gdy dokumentu brak, kan. 1209 pozwala dowieść poświęcenia zeznaniem jednego wiarygodnego świadka.

Czy kościół w Dubiecku można zwiedzać?

Według dawnej strony parafii z 2017 roku zwiedzającym pokazywano polichromię, ołtarz, prospekt organowy i chrzcielnicę po wcześniejszym umówieniu. O obecne zasady zapytaj w kancelarii, czynnej w dni powszednie po Mszy, albo sprawdź oficjalną stronę dubiecko.przemyska.pl.

Źródła i literatura

1. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1205-1209, 1212, 1217, 1218, 1237, 1238, przekład polski, Pallottinum.
2. Obrzędy poświęcenia kościoła i ołtarza (Ordo dedicationis ecclesiae et altaris), Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, 1977, wydanie polskie.
3. Katechizm Kościoła Katolickiego (1992), nr 1179-1186 i 1376, Pallottinum.
4. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium (1963)
5. Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza (1969).
6. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, Pallottinum: 1 P 2,5; Łk 19,1-10.
7. Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, Wikipedia (stan na 2026)
8. Parafia Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, Historia parafii (stan na październik 2026)
9. Dawna strona parafii parafiadubiecko.pl, kronika budowy i historia obrazu Matki Bożej Bolesnej, zrzuty w Internet Archive z 2017, 2019 i 2020 roku.