Przeniesienie starego kościoła w 1926 roku - jak przesunięto świątynię

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 9.11.2026

Co znajdziesz w tekście

Dlaczego przeniesiono stary kościół w Dubiecku?

Przeniesienie starego kościoła w Dubiecku nastąpiło w 1926 roku, ponieważ na miejscu drewnianej świątyni z lat 1751-1753 planowano budowę nowego kościoła. Inicjatywa dojrzewała od 4 sierpnia 1901 roku, za proboszcza ks. Michała Górnickiego, a obecna świątynia powstała ostatecznie w latach 1934-1952.

Drewniany kościół św. Szymona i Judy Tadeusza nie był zwykłym budynkiem do usunięcia z placu budowy. Służył miejscowej wspólnocie od XVIII wieku, a jego zachowanie w nowej lokalizacji pozwoliło nadal odprawiać nabożeństwa, gdy w centrum Dubiecka rosła murowana świątynia. Archiwalna historia parafii wskazuje, że decyzja o przeniesieniu łączyła ochronę ciągłości życia religijnego z planem budowlanym.

Jak rozpoczął się plan budowy nowego kościoła w 1901 roku?

Pierwszym udokumentowanym krokiem była decyzja komitetu parafialnego z 4 sierpnia 1901 roku o podjęciu myśli budowy nowego kościoła. W tym czasie proboszczem w Dubiecku był ks. Michał Górnicki, którego nazwisko wiąże się z długim przygotowaniem inwestycji.

Od dawnej świątyni do obecnego kościoła prowadziła droga rozłożona na ponad pięć dekad. Nie była to jedna budowa prowadzona bez przerwy, lecz seria decyzji, zmian projektowych i przerw narzuconych przez historię.

• Komitet parafialny z 4 sierpnia 1901 roku rozpoczął formalne myślenie o nowym kościele w Dubiecku.
• Stary kościół był drewnianą świątynią zbudowaną w latach 1751-1753 i konsekrowaną w 1755 roku.
• Nowy budynek miał stanąć na miejscu używanym przez dawną świątynię parafialną.
• Przeniesienie kościoła w 1926 roku umożliwiło zachowanie miejsca modlitwy podczas przygotowań do budowy.
• Historia Dubiecka obejmuje także wcześniejsze świątynie, w tym kościół św. Mikołaja i dawną kaplicę Krzyża Świętego.

Ta ciągłość miejsc ma znaczenie dla czytania lokalnej historii. Przed drewnianym kościołem z XVIII wieku w Dubiecku istniały inne budowle sakralne, a ich dzieje splatały się z fundatorami, Krasickimi oraz przekształceniami miejscowości nad Sanem. Szersze tło XVI wieku opisuje tekst o jezuitach z Jarosławia i dawnych dziejach parafii.

Czy komisja konserwatorska z 1914 roku przesądziła o zmianie?

Tak, komisja konserwatorska 16 maja 1914 roku uznała stary kościół za niezabytkowy, co ułatwiło dalsze działania budowlane. Nie oznaczało to jednak natychmiastowej rozbiórki, bo wybuch I wojny światowej zatrzymał realizację planów.

Ocena komisji jest ważnym elementem dokumentowanej historii, ale nie odbiera dawnej świątyni znaczenia dla mieszkańców. Kościół miał wówczas około 160 lat, był związany z wcześniejszą parafią i pozostawał miejscem nabożeństw. Z punktu widzenia codziennego życia przeniesienie było bardziej praktyczne niż pozostawienie wspólnoty bez miejsca modlitwy.

Archiwalna historia parafii opisuje decyzję komisji konserwatorskiej z 16 maja 1914 roku jako uznanie starego kościoła za niezabytkowy. - Dawna strona parafiadubiecko.pl, historia parafii, zrzut Wayback Machine z 2020 roku

Jakie projekty odrzucono przed wyborem projektu z 1933 roku?

Przed zatwierdzeniem projektu Tadeusza Pisiewicza i Aleksandra Krzywobłockiego rozważano co najmniej cztery inne koncepcje. Kolejne propozycje pokazują, że budowa nowego kościoła nie była decyzją szybką ani prostą.

• Projekt Stanisława Majerskiego z Przemyśla powstał w 1904 roku i został odrzucony w 1927 roku.
• Projekt Stanisława Bergmana z Krosna pochodził z 1928 roku.
• Projekt Janusza Witwickiego ze Lwowa przedstawiono w 1930 roku.
• Projekt Kazimierza Osińskiego z Przemyśla przygotowano w 1931 roku.
• Projekt Tadeusza Pisiewicza i Aleksandra Krzywobłockiego z Politechniki Lwowskiej zatwierdzono 6 czerwca 1933 roku.

Wybór projektu profesorów Politechniki Lwowskiej otworzył drogę do budowy świątyni znanej dziś jako kościół Niepokalanego Serca NMP. Wyjaśnienie samego wezwania znajduje się w artykule skąd wezwanie Niepokalanego Serca Maryi.

Dokąd przeniesiono drewniany kościół w 1926 roku?

Drewniany kościół w Dubiecku przeniesiono w 1926 roku w całości na zachód, do ogrodu organisty. Archiwalny opis nie podaje odległości, dokładnego dnia ani przebiegu trasy, dlatego te szczegóły pozostają poza pewnie udokumentowaną historią parafii.

To krótkie zdanie z archiwalnej historii jest zarazem najważniejszą odpowiedzią na pytanie o lokalizację dawnej świątyni. Nie należy zamieniać go w pozornie dokładną mapę ani przypisywać budynkowi konkretnego adresu, którego źródła nie wskazują. W lokalnej historii ostrożność bywa ważniejsza od efektownego szczegółu.

Gdzie znajdował się ogród organisty?

Ogród organisty leżał na zachód od dawnego miejsca kościoła, ale zachowane źródła nie określają jego granic ani odległości od obecnej świątyni. Najuczciwiej traktować tę wskazówkę jako kierunek i nazwę miejsca, a nie jako współczesny punkt geodezyjny.

• Źródło archiwalne wskazuje zachodni kierunek przeniesienia starego kościoła.
• Źródło archiwalne nazywa miejsce docelowe ogrodem organisty.
• Źródła nie podają liczby metrów, o które przesunięto świątynię.
• Źródła nie podają dziennej daty wykonania przenosin w 1926 roku.
• Źródła nie wymieniają wykonawców ani liczby osób zaangażowanych w pracę.

Przy zwiedzaniu Dubiecka łatwo pomylić kolejne obiekty związane z parafią. Mowa tu o drewnianym kościele z XVIII wieku, nie o obecnym murowanym kościele, nie o dawnej cerkwi Podniesienia Krzyża Świętego ani o kościele filialnym w Słonnem.

Czy przeniesienie kościoła w całości było wyjątkowe?

Tak, źródło mówi wprost, że kościół przeniesiono w całości, co czyni tę operację wyjątkowo interesującą w historii Dubiecka. Nie oznacza to jednak, że zachowany opis pozwala rozstrzygnąć, czy bryłę przesuwano bez rozbierania, czy zastosowano inną technikę transportu.

Na tle późniejszej budowy obecnego kościoła decyzja miała bardzo praktyczny sens: dawny budynek nadal mógł służyć wspólnocie. W czasie gdy planowano murowaną świątynię, zachowanie starego miejsca nabożeństw oszczędzało konieczności organizowania liturgii w prowizorycznej przestrzeni.

Jak przenoszono drewniane kościoły w całości?

Translokacja zabytku to przeniesienie budowli w inne miejsce, charakteryzujące się zachowaniem możliwie dużej części oryginalnej substancji, dokumentacją elementów i ponownym odtworzeniem konstrukcji. W przypadku Dubiecka wiadomo tylko, że kościół przeniesiono w całości w 1926 roku, bez opisu zastosowanej metody.

Drewniane świątynie dają większe możliwości przenoszenia niż mury ceglane, lecz każda operacja wymagała rozpoznania konstrukcji. W jednych przypadkach budynek rozbierano na znakowane belki, w innych podnoszono go i przesuwano po przygotowanym podłożu. Żadnego z tych ogólnych wariantów nie można bezpośrednio przypisać Dubiecku.

Jak konstrukcja zrębowa ułatwia przenoszenie budynku?

Konstrukcja zrębowa opiera się na poziomych belkach łączonych w narożach, dlatego można ją dokumentować, oznaczać i ponownie składać element po elemencie. To właśnie możliwość rozpoznania poszczególnych bali sprawia, że wiele drewnianych obiektów trafiało do muzeów budownictwa ludowego.

W praktyce przenoszenie drewnianej świątyni wymagało szczególnej troski o połączenia narożne, podwaliny, dach oraz wyposażenie wnętrza. Sama nazwa „przeniesienie w całości” nie musi wyjaśniać technicznego przebiegu prac. W dawnych opisach mogła oznaczać zachowanie tej samej świątyni jako obiektu, a niekoniecznie przesunięcie nierozebranej bryły.

1. Dokumentacja konstrukcji zaczyna się od rozpoznania układu ścian, więźby dachowej i elementów wymagających zabezpieczenia.
2. Oznaczanie belek pozwala zachować kolejność elementów podczas ewentualnego rozbiórki i ponownego montażu.
3. Zabezpieczenie wyposażenia chroni ołtarze, obrazy, ławki i drobne detale przed uszkodzeniem.
4. Przygotowanie nowego podłoża ogranicza ryzyko zawilgocenia drewnianych podwalin po ustawieniu budynku.
5. Ponowne składanie konstrukcji wymaga kontroli połączeń, pionów ścian i szczelności dachu.

Czego źródła o Dubiecku nie mówią?

Źródła o Dubiecku nie mówią, czy świątynię przesuwano na rolkach, przewożono w częściach ani jakiego sprzętu użyto. Nie podają też nazwisk wykonawców, liczby robotników, liczby dni pracy czy odległości, dlatego tych danych nie można przedstawiać jako faktu.

To ważna granica między opisem lokalnej historii a atrakcyjną, lecz nieudokumentowaną opowieścią. Muzea na wolnym powietrzu pokazują znane przykłady translokacji drewnianych obiektów, ale nie są dowodem na technikę używaną w konkretnym miejscu w Dubiecku.

• Fakt lokalny: drewniany kościół przeniesiono w 1926 roku na zachód, do ogrodu organisty.
• Fakt lokalny: nabożeństwa odbywały się w nim do 1952 roku.
• Brak danych lokalnych: technika przesunięcia lub przewozu kościoła.
• Brak danych lokalnych: odległość przeniesienia w metrach.
• Brak danych lokalnych: skład ekipy wykonawczej i czas pracy.

Historia parafii potwierdza miejsce i rok przeniesienia starego kościoła, ale nie opisuje mechaniki tej operacji. - Dawna strona parafiadubiecko.pl, historia parafii, zrzut Wayback Machine z 2020 roku

Czy kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie był przesunięty?

Tak, kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny przy dawnej ulicy Leszno w Warszawie przesunięto w 1962 roku o około 21 metrów w związku z poszerzaniem ulicy. Jest to przykład translokacji murowanej świątyni, odmienny technicznie od przeniesienia drewnianego kościoła w Dubiecku.

Porównanie pomaga zrozumieć skalę zagadnienia, ale nie może zacierać różnic. W Warszawie chodziło o budynek murowany, a w Dubiecku o świątynię drewnianą z XVIII wieku. Łączy je idea zachowania obiektu mimo zmiany przestrzeni, dzieli materiał konstrukcyjny i kontekst inwestycji.

Jak różniło się przesunięcie kościoła w Warszawie od przeniesienia w Dubiecku?

Warszawski kościół przesunięto jako murowaną bryłę w 1962 roku, natomiast dubiecką świątynię przeniesiono w 1926 roku jako budynek drewniany. Źródła dubieckie nie pozwalają porównać użytego sprzętu, tempa robót ani dokładnej odległości obu operacji.

Element porównania	Dubiecko	Warszawa, dawne Leszno
Rodzaj budowli	Drewniany kościół z XVIII wieku	Murowany kościół Narodzenia NMP
Rok operacji	1926	1962
Powód zmiany miejsca	Przygotowanie miejsca pod nowy kościół	Poszerzanie ulicy
Udokumentowana lokalizacja docelowa	Na zachód, do ogrodu organisty	Przesunięcie o około 21 metrów
Opis techniki w podanym materiale	Brak szczegółów	Przesunięcie po szynach

Jakie inne świątynie przemieszczano w Europie?

Jednym z najsłynniejszych europejskich przykładów jest kościół Wniebowzięcia NMP w czeskim Moście, przemieszczany w 1975 roku. Takie realizacje pokazują, że ratowanie budowli przez zmianę położenia było możliwe, lecz za każdym razem wymagało odmiennego rozwiązania konstrukcyjnego.

• Kościół Narodzenia NMP w Warszawie jest polskim przykładem przesunięcia murowanej świątyni w 1962 roku.
• Kościół Wniebowzięcia NMP w Moście jest europejskim przykładem przemieszczania dużego obiektu sakralnego w 1975 roku.
• Drewniane kościoły częściej trafiały do nowych lokalizacji przez oznaczenie i ponowne złożenie elementów.
• Murowane kościoły wymagały zabezpieczenia konstrukcji jako zwartej bryły.
• Dubiecko wyróżnia połączenie przeniesienia starego kościoła z budową nowej świątyni na jego dawnym miejscu.

Jak długo służył przeniesiony kościół i co powstało na jego miejscu?

Przeniesiony kościół służył do 1952 roku, a sam budynek stał do 1957 roku. Na jego dawnym miejscu powstał obecny murowany kościół w Dubiecku, budowany od 1934 roku i konsekrowany 24 sierpnia 1952 roku przez bp. Franciszka Bardę.

Ta chronologia pokazuje sens decyzji z 1926 roku. Stara świątynia nie zniknęła od razu z życia parafii, lecz przez lata towarzyszyła budowie nowego kościoła. Jej rola skończyła się dopiero wtedy, gdy nowa świątynia była gotowa do konsekracji i przejęła funkcje liturgiczne.

Kiedy poświęcono kamień węgielny pod nowy kościół?

Kamień węgielny pod nowy kościół poświęcono 16 lipca 1934 roku, w dniu odpustu Matki Bożej Szkaplerznej. Uroczystości przewodniczył ks. infułat Stefan Momidłowski.

Poświęcenie kamienia węgielnego było widocznym początkiem budowy, ale nie oznaczało szybkiego końca prac. Budowę przerwały wydarzenia lat 1939-1948, a materiały budowlane zabrano w czasie okupacji na odbudowę mostu. Ten etap szerzej omawia tekst o przerwanej budowie w latach 1939-1952.

1. W 1926 roku przeniesiono drewniany kościół do ogrodu organisty na zachód od dawnego miejsca.
2. 16 lipca 1934 roku poświęcono kamień węgielny pod nową świątynię.
3. W latach 1939-1948 prace budowlane zostały przerwane przez wojnę i jej następstwa.
4. W 1948 roku wznowiono budowę kościoła w Dubiecku.
5. 24 sierpnia 1952 roku bp Franciszek Barda konsekrował nową świątynię.

Co wydarzyło się 24 sierpnia 1952 roku?

24 sierpnia 1952 roku bp Franciszek Barda konsekrował obecny kościół pod wezwaniem Niepokalanego Serca NMP oraz świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza. Tego samego dnia przeniesiono do nowej świątyni obraz Matki Bożej Bolesnej.

Konsekracja zamknęła długi proces zapoczątkowany jeszcze w 1901 roku. Obecny kościół jest murowany z cegły, ma trzy nawy i jedną wieżę, a jego projekt przygotowali Tadeusz Pisiewicz i Aleksander Krzywobłocki. Historia uroczystości została rozwinięta w tekście konsekracja kościoła w 1952 roku.

Jaką rolę miała cegielnia w Śliwnicy?

Parafialna cegielnia w Śliwnicy działała od 1937 roku i była częścią zaplecza budowy nowego kościoła. Jej istnienie przypomina, że świątynia powstawała dzięki długiej, lokalnej pracy organizacyjnej, a nie jednemu wydarzeniu.

• Projekt Pisiewicza i Krzywobłockiego zatwierdzono 6 czerwca 1933 roku.
• Kamień węgielny poświęcono 16 lipca 1934 roku.
• Parafialna cegielnia w Śliwnicy działała od 1937 roku.
• Budowę wznowiono w 1948 roku po przerwie wojennej.
• Nowy kościół konsekrowano 24 sierpnia 1952 roku.

Więcej o tym fragmencie historii opowiada materiał cegielnia parafialna w Śliwnicy.

Gdzie szukać źródeł o przeniesieniu kościoła?

Źródeł o przeniesieniu kościoła w Dubiecku należy szukać przede wszystkim w historii parafii, archiwalnych zrzutach dawnej strony parafialnej oraz zasobach Archiwum Archidiecezjalnego w Przemyślu. Dla spraw konserwatorskich przydatne mogą być także akta Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu.

Najpewniejsza droga prowadzi od źródeł lokalnych do archiwów. Strona parafii porządkuje podstawową chronologię, natomiast dokumenty archiwalne mogą pomóc odnaleźć materiały o komisji konserwatorskiej, projektach budowlanych i korespondencji dotyczącej inwestycji.

Jak rozpocząć własną kwerendę historyczną?

Najpierw zapisz dokładne daty: 4 sierpnia 1901, 16 maja 1914, 1926, 16 lipca 1934 i 24 sierpnia 1952 roku. Następnie porównaj opis z oficjalnej historii parafii z archiwalnym zrzutem dawnej strony, aby oddzielić dane źródłowe od późniejszych skrótów.

1. Zacznij od strony Historia parafii na oficjalnej witrynie parafii w Dubiecku.
2. Porównaj bieżący opis z archiwalnym zrzutem dawnej strony parafiadubiecko.pl.
3. Wyszukuj w katalogach archiwalnych nazwę Dubiecko, nazwisko ks. Michała Górnickiego oraz datę 1926.
4. Skontaktuj się z Archiwum Archidiecezjalnym w Przemyślu przed planowaną kwerendą akt parafialnych.
5. Zapytaj Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Przemyślu o materiały dotyczące dawnej komisji konserwatorskiej.

Czy istnieją fotografie starego kościoła?

Źródła przywołane tutaj nie pozwalają wskazać konkretnej zachowanej fotografii starego kościoła. Poszukiwania warto prowadzić w archiwach rodzinnych, zbiorach regionalnych, dokumentacji parafialnej i zasobach instytucji archiwalnych w Przemyślu.

• Oficjalna historia parafii jest podstawowym źródłem chronologii budowy obecnego kościoła.
• Archiwalna strona parafiadubiecko.pl zawiera opis przeniesienia świątyni w 1926 roku.
• Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu może przechowywać kroniki i akta parafialne.
• Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Przemyślu może posiadać dokumentację dawnych działań konserwatorskich.
• Narodowy Instytut Dziedzictwa udostępnia narzędzia pomocne w poszukiwaniu informacji o zabytkach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy przeniesiony kościół w Dubiecku jeszcze stoi?

Nie. Według archiwalnej historii parafii nabożeństwa odprawiano w nim do 1952 roku, a budynek stał do 1957 roku. Źródła przywoływane w historii parafii nie opisują, co dokładnie stało się z budynkiem później.

Kto zdecydował o przeniesieniu kościoła?

Źródła nie podają nazwiska osoby, która podjęła decyzję o przeniesieniu w 1926 roku. Wiadomo natomiast, że myśl budowy nowego kościoła podjął komitet parafialny 4 sierpnia 1901 roku, za proboszcza ks. Michała Górnickiego.

Dlaczego nie rozebrano starego kościoła od razu?

Przeniesienie pozwoliło korzystać z drewnianej świątyni przez czas budowy nowego kościoła. Nowa budowla powstawała od 1934 do 1952 roku, a nabożeństwa w przeniesionym kościele trwały do konsekracji obecnej świątyni.

Czy przesuwanie kościołów zdarzało się w Polsce?

Tak, choć były to rzadkie i wymagające operacje. Znanym przykładem jest kościół Narodzenia NMP przy dawnej ulicy Leszno w Warszawie, przesunięty w 1962 roku. Drewniane świątynie częściej przenoszono przez rozebranie konstrukcji na oznaczone elementy i ponowne złożenie.

Ile lat miał kościół, gdy go przeniesiono?

Drewniany kościół zbudowano w latach 1751-1753 i konsekrowano w 1755 roku. W 1926 roku miał więc około 170 lat, choć komisja konserwatorska już w 1914 roku uznała go za niezabytkowy.

Czy można się przenieść do innej parafii?

Tak, przynależność parafialna wiąże się zasadniczo z miejscem zamieszkania, a sprawy indywidualne wyjaśnia kancelaria parafii właściwej dla adresu. W przypadku przeprowadzki lub potrzeby uzyskania dokumentów najlepiej kontaktować się bezpośrednio z kancelarią swojej parafii.

Źródła i literatura

1. Parafia Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, Historia parafii, odczyt: październik 2026.
2. Dawna strona parafiadubiecko.pl, Historia parafii, zrzut w Wayback Machine z lutego 2020 roku.
3. Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, Wikipedia, odczyt: październik 2026.
4. Narodowy Instytut Dziedzictwa, portal zabytek.pl, odczyt: październik 2026.
5. Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu, akta i kroniki parafialne dotyczące Dubiecka.