Cegielnia parafialna w Śliwnicy - jak budowano kościół w latach 30.

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 5.11.2026

Co znajdziesz w tekście

Cegielnia parafialna w Śliwnicy - skąd cegła na kościół w Dubiecku?

Cegielnia parafialna w Śliwnicy pojawia się w archiwalnej historii parafii Dubiecko pod rokiem 1937, w trakcie budowy murowanego Kościoła Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku. Świątynia ma 49 m długości i 41 m szerokości w transepcie, a jej budowę rozpoczęto 16 lipca 1934 roku i zakończono konsekracją 24 sierpnia 1952 roku.

Gdy idę przez Dubiecko od strony Sanu, łatwo dostrzec, że obecny kościół nie był drobną inwestycją jednej parafialnej rodziny. To budowla o trzech nawach, jednej wieży i trzech ołtarzach. Wzmianka o cegielni w Śliwnicy jest krótka, ale otwiera ważny rozdział lokalnej historii: pokazuje, że za widoczną dziś elewacją stały lata zbierania materiałów, przerwy wojennej i powojennego wysiłku mieszkańców.

Czym była cegielnia parafialna w Śliwnicy?

Cegielnia parafialna w Śliwnicy to zakład produkujący cegłę, odnotowany w archiwalnej osi czasu historii parafii Dubiecko pod rokiem 1937. Źródło łączy tę informację z okresem budowy obecnego kościoła, lecz nie podaje wydajności zakładu, liczby pracowników ani informacji, czy cała cegła użyta przy świątyni pochodziła właśnie ze Śliwnicy.

To rozróżnienie jest istotne. Można bezpiecznie powiedzieć, że w 1937 roku parafia miała cegielnię w Śliwnicy i że kościół w Dubiecku jest budowlą murowaną z cegły. Nie należy jednak z tych dwóch informacji tworzyć bardziej szczegółowej opowieści bez dokumentu, który ją potwierdza.

Cegielnia w osi czasu budowy - co mówi rok 1937?

Rok 1937 wskazuje, że cegielnia funkcjonowała po rozpoczęciu budowy w 1934 roku, a przed przerwą prac w latach 1939-1948. Archiwalna historia parafii umieszcza ją między objęciem parafii przez ks. Bronisława Jedziniaka a wydarzeniami wojennymi.

W praktyce lokalnej kroniki taka pojedyncza wzmianka ma dużą wartość. Nie jest opisem technologii ani rachunkiem kosztów, ale pozwala uchwycić kolejność zdarzeń i skalę organizacyjną budowy.

• 1934 rok - poświęcono kamień węgielny pod nową świątynię.
• 1936 rok - po śmierci ks. Michała Górnickiego parafię objął ks. Bronisław Jedziniak.
• 1937 rok - archiwalna historia parafii odnotowuje cegielnię parafialną w Śliwnicy.
• 1938 rok - bp Wojciech Tomaka konsekrował dwa dzwony.
• 1939 rok - budowę przerwała wojna, a prace wznowiono dopiero w 1948 roku.

Śliwnica w historii parafii Dubiecko - jak ją rozumieć?

Śliwnica jest miejscowością wymienioną w historii parafii jako miejsce cegielni, bez podanej w źródłach dokładnej lokalizacji zakładu ani jego dalszych dziejów. Ten wątek warto czytać razem z tekstem Śliwnica i okolice parafii Dubiecko, który szerzej opisuje krajobraz bliskich miejscowości.

Nie chodzi tu o fabrykę znaną z katalogów przemysłowych, lecz o część zaplecza wielkiej budowy w niewielkim miasteczku Pogórza Dynowskiego. Taki zapis przypomina, że kościół wyrastał nie tylko z projektu architektów, ale także z lokalnego materiału, transportu i pracy.

Dlaczego budowa kościoła wymagała tak dużo cegły?

Budowa kościoła w Dubiecku wymagała znacznej ilości cegły, ponieważ zaprojektowano świątynię o długości 49 m, szerokości 41 m w transepcie, trzech nawach i jednej wieży. Projekt Tadeusza Pisiewicza i Aleksandra Krzywobłockiego, profesorów Politechniki Lwowskiej, zatwierdzono 6 czerwca 1933 roku.

Wymiary nie mówią, ile dokładnie cegieł zużyto - takich danych dostępne źródła nie zawierają. Pozwalają jednak zrozumieć, dlaczego budowa rozciągnęła się na lata i wymagała zaplecza materiałowego. Sama bryła kościoła, ściany naw, transept i wieża oznaczały pracę znacznie większą niż przy niewielkiej kaplicy.

Projekt Pisiewicza i Krzywobłockiego - jakie miał rozmiary?

Projekt Pisiewicza i Krzywobłockiego przewidywał kościół o długości 49 m i szerokości 41 m w transepcie, z trzema nawami, jedną wieżą oraz trzema ołtarzami. Dane te podaje hasło o kościele w Dubiecku w Wikipedii, aktualne w 2026 roku.

Droga do zaakceptowanego projektu była długa. Wcześniejsze propozycje przygotowali Stanisław Majerski, Stanisław Bergman, Janusz Witwicki i Kazimierz Osiński. Kolejne koncepcje pokazują, że sprawa nowego kościoła dojrzewała przez dziesięciolecia.

Element historii	Data	Znaczenie dla budowy
Myśl budowy nowego kościoła	4 sierpnia 1901	Komitet parafialny podjął temat zastąpienia starej świątyni.
Ocena starego kościoła	16 maja 1914	Komisja konserwatorska uznała go za niezabytkowy.
Zatwierdzenie projektu	6 czerwca 1933	Przyjęto projekt Pisiewicza i Krzywobłockiego.
Poświęcenie kamienia węgielnego	16 lipca 1934	Rozpoczęto budowę obecnej świątyni.

Jaką rolę odegrał ks. Michał Górnicki?

Ks. Michał Górnicki, proboszcz Dubiecka od grudnia 1898 roku, zapisał swój majątek na budowę kościoła i zmarł 22 lipca 1936 roku. Jego zapis był jednym z elementów finansowego fundamentu inwestycji, ale źródła nie pozwalają przypisać mu konkretnych kosztów ani liczby zakupionych materiałów.

W historii budowy szczególnie dobrze widać ciągłość. Komitet parafialny z 1901 roku, projekt z 1933 roku, prace rozpoczęte w 1934 roku i cegielnia ze wzmianki z 1937 roku należą do jednej opowieści.

• Ks. Michał Górnicki - proboszcz, który zapisał majątek na budowę nowego kościoła.
• Tadeusz Pisiewicz - współautor zatwierdzonego projektu świątyni.
• Aleksander Krzywobłocki - współautor projektu przygotowanego przez profesorów Politechniki Lwowskiej.
• Politechnika Lwowska - środowisko zawodowe obu projektantów.

Jak wyglądała budowa kościoła w latach 1934-1939?

Budowę kościoła w Dubiecku rozpoczęto 16 lipca 1934 roku poświęceniem kamienia węgielnego, a przed wojną trwała ona co najmniej do 1939 roku. W tym czasie zmienił się proboszcz, uruchomiono cegielnię parafialną w Śliwnicy i konsekrowano dwa dzwony.

To nie był prosty marsz od fundamentów do konsekracji. Świątynia powstawała przy ciągłym życiu religijnym parafii, ponieważ nabożeństwa nadal odprawiano w starszym drewnianym kościele.

16 lipca 1934 - kto poświęcił kamień węgielny?

Kamień węgielny poświęcił 16 lipca 1934 roku ks. infułat Stefan Momidłowski, w dzień odpustu Matki Bożej Szkaplerznej. Datę tę podaje archiwalna historia parafii, zachowana w zrzucie dawnej strony z lutego 2020 roku.

Wydarzenie miało znaczenie religijne i budowlane. Z jednej strony otwierało wieloletnią inwestycję, z drugiej przypadało na dzień związany z miejscową tradycją odpustową. Nie należy jednak utożsamiać dawnego odpustu z aktualnym terminem odpustu parafialnego, którego dostępne źródła nie podają.

„Kościół ustanowił sakramentalia. Są to święte znaki, przez które, na pewne podobieństwo sakramentów, oznaczane są skutki, przede wszystkim duchowe.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1667

Gdzie odprawiano Msze podczas budowy?

Nabożeństwa podczas budowy odprawiano w starym drewnianym kościele, przeniesionym w 1926 roku do ogrodu organisty. Pozostał on miejscem liturgii do 1952 roku, a sam budynek stał do 1957 roku.

Przeniesienie świątyni pozwoliło zachować ciągłość nabożeństw, gdy na dawnym miejscu rosła nowa, ceglana budowla. Ten niezwykły epizod opisuje tekst przeniesienie starego kościoła w 1926 roku.

• 16 lipca 1934 roku - poświęcono kamień węgielny nowego kościoła.
• 22 lipca 1936 roku - zmarł ks. Michał Górnicki.
• 2 grudnia 1936 roku - ks. Bronisław Jedziniak został proboszczem Dubiecka.
• 1937 rok - kronika odnotowała cegielnię parafialną w Śliwnicy.
• 28 października 1938 roku - bp Wojciech Tomaka konsekrował dwa dzwony.

Szerszą chronologię przedstawia artykuł budowa kościoła w Dubiecku 1934-1952.

Jak wypalano cegłę na wiejskie budowy w latach 30.?

Cegłę ceramiczną w pierwszej połowie XX wieku przygotowywano przez wydobycie gliny, formowanie surowych elementów, suszenie i wypał w piecu. Ten opis przedstawia ogólną technologię epoki, a nie potwierdzoną metodę pracy cegielni w Śliwnicy.

Właśnie tu potrzebna jest ostrożność. Archiwalna wzmianka nie mówi, czy w Śliwnicy działał piec okresowy, piec kręgowy czy inne urządzenie. Nie podaje też rodzaju gliny, temperatury wypału ani sposobu transportu cegieł do Dubiecka.

Jak przebiegały etapy ręcznej produkcji cegły?

Produkcja cegły zaczynała się od przygotowania gliny, potem formowano surowe cegły, suszono je i wypalano w piecu. Każdy etap wpływał na trwałość materiału, dlatego pośpiech przy suszeniu mógł prowadzić do pęknięć podczas wypału.

1. Wydobycie gliny - surowiec wybierano z miejsca, gdzie nadawał się do dalszego przygotowania.
2. Przygotowanie masy - glinę rozdrabniano i mieszano, aby uzyskać materiał podatny na formowanie.
3. Formowanie cegły - wilgotną masę umieszczano w formach o powtarzalnych wymiarach.
4. Suszenie - uformowaną cegłę pozostawiano do wyschnięcia przed włożeniem do pieca.
5. Wypał cegły - wysuszony materiał ogrzewano w piecu, aby uzyskał ceramiczną trwałość.
6. Sortowanie - po ostygnięciu oddzielano elementy uszkodzone od tych, które nadawały się do murowania.

Czym był piec kręgowy Hoffmanna?

Piec kręgowy Hoffmanna to rodzaj pieca umożliwiającego ciągły wypał materiałów ceramicznych, opatentowany w 1858 roku. Był rozwiązaniem stosowanym w większych zakładach, lecz brak źródła potwierdzającego jego użycie w Śliwnicy.

W mniejszych cegielniach mogły pracować piece okresowe, w których kolejne partie materiału ładowano, wypalano i chłodzono osobno. Nie wolno jednak przypisywać konkretnego rozwiązania parafialnej cegielni tylko dlatego, że było znane w epoce.

• Glina - była podstawowym surowcem do produkcji cegły ceramicznej.
• Suszenie - ograniczało ryzyko gwałtownego pękania surowej cegły podczas wypału.
• Wypał cegły - nadawał materiałowi odporność potrzebną przy budowie murów.
• Piec okresowy - służył do wypalania następujących po sobie partii materiału.
• Piec kręgowy Hoffmanna - pozwalał na bardziej ciągłą organizację wypału w większym zakładzie.

Co stało się z budową kościoła w czasie wojny?

Budowa kościoła w Dubiecku została przerwana w latach 1939-1948, a archiwalna historia parafii podaje, że Niemcy zabrali materiały budowlane na odbudowę mostu. Źródło nie wskazuje, o który most chodziło ani jakie konkretnie materiały zabrano.

Ta przerwa wyjaśnia, dlaczego od poświęcenia kamienia węgielnego do konsekracji minęło 18 lat. Nie oznacza jednak, że przez cały ten czas prace toczyły się w tym samym tempie.

Jak wojna przerwała budowę?

Wojna zatrzymała budowę na dziewięć lat, od 1939 do 1948 roku, ponieważ zgromadzone materiały zostały zabrane na odbudowę mostu. Tyle wynika z zachowanej archiwalnej relacji parafialnej.

Niepewność co do szczegółów nie osłabia znaczenia tego faktu. Przeciwnie, pokazuje granicę między udokumentowaną historią a opowieścią, której nie należy uzupełniać domysłami.

Kiedy wznowiono prace po wojnie?

Prace wznowiono w 1948 roku, gdy proboszczem był ks. Kazimierz Lisowicz, a wikariuszem ks. Józef Mucha. Źródła odróżniają tego wikariusza od ks. J. Muchy, któremu przypisano projekt ławek i ołtarzy bocznych.

„Przeszłość trzeba badać i przedstawiać zgodnie z prawdą.” - Sobór Watykański II, Gaudium et spes, 1965, sens dokumentu o odpowiedzialności człowieka za prawdę

• 1939 rok - rozpoczął okres przerwania budowy kościoła.
• Materiały budowlane - według archiwalnej relacji Niemcy zabrali je na odbudowę mostu.
• 1948 rok - oznaczał wznowienie prac przy świątyni.
• Ks. Kazimierz Lisowicz - był proboszczem przy wznowieniu budowy.
• Ks. Józef Mucha - pełnił wówczas funkcję wikariusza.

Dalszy opis tego okresu prowadzi do tekstu przerwana budowa w latach wojny.

Budowa po 1948 roku - jak doszło do konsekracji w 1952?

Ostatni etap budowy trwał od 1948 do 1952 roku i objął wykonanie wieży, tynków, okien oraz dzwonów. Kościół konsekrował 24 sierpnia 1952 roku bp Franciszek Barda, a tego samego dnia przeniesiono do nowej świątyni obraz Matki Bożej Bolesnej.

To właśnie z tego czasu pochodzą najbardziej plastyczne szczegóły zapisane w archiwalnej historii: wieloczęściowy kamienny krzyż, ramy z Bielska oraz zielone i niebieskie szkło wiezione nocą furmankami.

Jak powstały wieża, dzwony i tynki?

Wieża i tynki powstały w latach 1951-1952, a nowe dzwony z ludwisarni Jana Felczyńskiego w Przemyślu poświęcono 22 września 1951 roku i zawieszono 19 sierpnia 1952 roku. Był to finał prac potrzebnych przed konsekracją świątyni.

Kamienny krzyż na fasadzie rzeźbiono zimą 1948/49. Składał się z kilku części i ważył blisko 3 tony, a poświęcono go 30 października 1950 roku.

Skąd pochodziły okna kościoła w Dubiecku?

Żelazne ramy okienne sprowadzono z Bielska w 1949 roku, natomiast zielone i niebieskie szkło kupiono w 1951 roku i przewożono nocą furmankami. Informacje te pochodzą z archiwalnej historii parafii.

Dziś ochrowa elewacja i szare kamienne pilastry przesłaniają ceglany mur. Zachowany detal pomaga jednak wyobrazić sobie, że kościół budowano etapami, a nie jako gotową całość oddaną jednego dnia.

• Zima 1948/49 - rzeźbiono kamienny krzyż na fasadę.
• 30 października 1950 roku - poświęcono krzyż ważący blisko 3 tony.
• 1949 rok - sprowadzono żelazne ramy okienne z Bielska.
• 1951 rok - kupiono zielone i niebieskie szkło do okien.
• 19 sierpnia 1952 roku - zawieszono nowe dzwony.
• 24 sierpnia 1952 roku - bp Franciszek Barda konsekrował kościół.

Czego nie wiemy o cegielni w Śliwnicy?

Nie wiemy, ile cegieł wyprodukowała cegielnia w Śliwnicy, kto w niej pracował, jak długo działała ani czy dostarczyła całość materiału na kościół w Dubiecku. Archiwalny zapis potwierdza jej istnienie w 1937 roku, ale nie zastępuje pełnej dokumentacji gospodarczej zakładu.

Uczciwa historia nie wypełnia luk obrazową legendą. Właśnie brak danych może zachęcić do szukania świadectw w rodzinnych archiwach, kronikach i zasobach archidiecezji przemyskiej.

Czy cegielnia w Śliwnicy jeszcze istnieje?

Nie wiadomo, czy cegielnia w Śliwnicy istnieje, ponieważ dostępne źródła nie podają daty jej zamknięcia, dokładnego miejsca ani dalszych losów zakładu. Nie należy też utożsamiać współczesnych obiektów o podobnej nazwie z cegielnią wspomnianą w kronice parafialnej.

Gdzie szukać dokumentów o budowie kościoła?

Dokumentów o budowie warto szukać w archiwum parafialnym, kronikach lokalnych i zasobach archidiecezji przemyskiej. Oficjalna strona parafii podaje, że kancelaria działa w dni powszednie po Mszy świętej, według stanu na październik 2026 roku.

• Archiwum parafialne - może przechowywać kroniki, korespondencję i fotografie związane z budową.
• Archiwum archidiecezji przemyskiej - może zawierać dokumentację dotyczącą parafii i duchowieństwa.
• Rodzinne zbiory mieszkańców - mogą zachować zdjęcia, listy lub wspomnienia o pracy przy kościele.
• Dawna strona parafiadubiecko.pl - zachowała szeroką oś czasu historii budowy.

Jeśli w rodzinnych zbiorach zachowało się zdjęcie cegielni, furmanki albo budowy, dobrze opisać je choćby datą przybliżoną i nazwiskiem właściciela. Takie drobne świadectwa często pozwalają dopowiedzieć historię bez zgadywania.

Najczęściej zadawane pytania

Kto zaprojektował kościół w Dubiecku?

Projekt przygotowali profesorowie Politechniki Lwowskiej Tadeusz Pisiewicz i Aleksander Krzywobłocki. Zatwierdzono go 6 czerwca 1933 roku, po wcześniejszych propozycjach Stanisława Majerskiego, Stanisława Bergmana, Janusza Witwickiego i Kazimierza Osińskiego.

Ile lat trwała budowa kościoła w Dubiecku?

Od poświęcenia kamienia węgielnego 16 lipca 1934 roku do konsekracji 24 sierpnia 1952 roku minęło 18 lat. Prace nie były ciągłe, ponieważ w latach 1939-1948 budowę przerwała wojna.

Z czego zbudowany jest kościół w Dubiecku?

Kościół Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku jest świątynią murowaną z cegły. Ma trzy nawy, jedną wieżę i trzy ołtarze, a jego fasadę wieńczy kamienny krzyż poświęcony w 1950 roku.

Kto konsekrował kościół w Dubiecku?

Konsekracji dokonał 24 sierpnia 1952 roku bp Franciszek Barda. Kościół otrzymał wezwanie Niepokalanego Serca NMP oraz świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza.

Czy można zwiedzać kościół w Dubiecku?

Archiwalna strona parafii z 2017 roku wskazywała możliwość zwiedzania po wcześniejszym umówieniu, wymieniając polichromię, ołtarz, prospekt organowy i chrzcielnicę. Przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne zasady na oficjalnej stronie parafii.

Dlaczego kościół w Dubiecku budowano tak długo?

Budowa wymagała zgromadzenia materiałów i wykonania dużej, trójnawowej świątyni o długości 49 m. Największą przerwę spowodowała wojna, gdy według archiwalnej historii parafii zabrano materiały budowlane na odbudowę mostu.

Źródła i literatura

1. Parafia Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku - Historia parafii, dostęp 2026.
2. Wikipedia - Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, dostęp 2026.
3. Archidiecezja Przemyska - parafia Dubiecko, dostęp 2025.
4. Internet Archive, archiwalna strona parafiadubiecko.pl, historia parafii, zrzut z lutego 2020 roku.
5. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1667.