Księga łask i wota przy obrazie - kult Matki Bożej Bolesnej w XVIII wieku

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 5.11.2026

Co znajdziesz w tekście

Wota i księga łask w Dubiecku: najważniejsze fakty

Kult Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku ma w źródłach trzy XVIII-wieczne punkty oparcia. Biskup Wacław Sierakowski podczas wizytacji 23 sierpnia 1745 roku nakazał prowadzić księgę łask, która później zaginęła. Wizytacja z 1775 roku naliczyła przy obrazie 80 wotów. Starszy jest pergamin z łaskami spisanymi w 1670 roku. Wszystkie te dane pochodzą z dawnej strony parafii (zrzut z lipca 2019 roku).

Opowieść o obrazie poskładałem z archiwalnych zrzutów dawnej strony parafiadubiecko.pl, z Katechizmu i z prawa kanonicznego. Najpierw lista dat, które wracają w całym tekście:

• 1670: na pergaminie spisano łaski przypisywane obrazowi.
• 1719: Piotr de Granow wykonał srebrną sukienkę obrazu.
• 1745: bp Wacław Sierakowski nakazał prowadzić księgę łask.
• 1753: Mikołaj Tereinski przemalował obraz, a Anna ze Starzechowskich Krasicka ufundowała nową sukienkę.
• 1775: wizytacja wymieniła 80 wotów przy obrazie.
• 1810: rząd austriacki skonfiskował srebrną sukienkę.

Co znaczy wota?

Wota to liczba mnoga od słowa wotum, które pochodzi od łacińskiego votum, czyli ślubu albo przyrzeczenia. Tak nazywa się dary składane przy obrazach i w sanktuariach w podziękowaniu za łaskę albo jako znak prośby, na przykład srebrne serca, tabliczki czy biżuterię. Rzeczy wiszące przy obrazie w Dubiecku to właśnie wota, a nie ozdoby.

Słowo bywa mylone z nazwami spoza religii, ale w tym tekście chodzi wyłącznie o dary wotywne. W praktyce kościelnej warto rozdzielić kilka pojęć:

• Wotum (przedmiot): materialny dar zawieszony przy obrazie, na przykład srebrne serce albo tabliczka.
• Ślub (akt woli): obietnica złożona Bogu, określona w KPK, kan. 1191.
• Ex voto: łacińska formuła "na mocy ślubu", wybijana na tabliczkach dziękczynnych.
• Msza wotywna: Msza w szczególnej intencji albo ku czci tajemnicy lub świętego, odprawiana poza właściwym dla nich dniem liturgicznym.
• Dziękczynienie: motyw, który łączy wszystkie te formy i ma korzenie w Psalmach.

Wotum a ślub: co mówi prawo kanoniczne

Ślub w prawie Kościoła to przemyślana i dobrowolna obietnica złożona Bogu. Wotum materialne bywa tylko jego widocznym znakiem. Ktoś mógł ślubować pielgrzymkę, a po jej odbyciu zostawić przy obrazie srebrną tabliczkę.

Ślub to przemyślana i dobrowolna obietnica złożona Bogu, dotycząca dobra możliwego i lepszego, którą należy wypełnić z cnoty religijności (parafraza). - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1191 § 1, 1983

Katechizm w punkcie 2102 przywołuje tę samą definicję i nazywa ślub aktem pobożności. Sam przedmiot nie jest więc ślubem. Jest pamiątką i podziękowaniem.

Wotum, ex voto, wotywa: czym różnią się te trzy słowa?

Wotum to przedmiot, ex voto to formuła na nim, a wotywa to potoczna nazwa Mszy wotywnej. Na dawnych tabliczkach często widnieje skrót "EX VOTO" i data. Czytelnik szukający w kancelarii "wotywy" pyta o Mszę, nie o srebrne serduszko.

Skąd w Biblii zwyczaj wypełniania ślubów?

Biblijnym tłem praktyki jest Psalm 116. W Ps 116,14 psalmista zapowiada, że wypełni swoje śluby dla Pana wobec całego ludu, czyli publicznie podziękuje za ocalenie (Biblia Tysiąclecia, wyd. V). Wota przy obrazach są ludową, widzialną formą tego samego gestu.

Obraz Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku w skrócie

Obraz Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku to Pieta malowana olejem na płótnie, o wymiarach około 55 x 63 cm z dodatkiem łuku. Autor jest nieznany. Powstała na przełomie XVI i XVII wieku, a od 1956 roku umieszczono ją w odnowionym barokowym ołtarzu bocznej kaplicy (dawna strona parafii, zrzut 2019-07).

Tak w największym skrócie opisuje obraz dawna strona parafii:

• Typ ikonograficzny: Pieta, czyli Matka Boża z ciałem Syna.
• Technika: olej na płótnie.
• Wymiary: około 55 x 63 cm plus łuk.
• Datowanie: przełom XVI i XVII wieku, autor nieznany.
• Tło: winna latorośl i lilia, dobrze widoczne na zbliżeniach.
• Miejsce od 1956 roku: odnowiony ołtarz barokowy w bocznej kaplicy kościoła Niepokalanego Serca NMP.

Szerzej o samym wizerunku piszę w tekście historia obrazu Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku.

Pieta z przełomu XVI i XVII wieku: wymiary i technika

Obraz jest niewielki: ma około 55 na 63 cm, więc przy łuku ołtarza wydaje się kameralny. Źródła nie przypisują go żadnemu malarzowi i ja też tego nie robię. Mamy za to jedną pewną ingerencję w malowidło. W 1753 roku przemalował je Mikołaj Tereinski.

Co mówi łacińska inskrypcja z 1753 roku?

Inskrypcja brzmi: Deo Optimo Maximo et Dolorosae Mariae Virgini. Anno Domini 1753, czyli "Bogu Najlepszemu, Największemu i Bolesnej Maryi Pannie. Roku Pańskiego 1753". Najpierw wymienia Boga, a dopiero potem Maryję. Ta kolejność dobrze oddaje katolickie rozumienie czci obrazów.

Kiedy zaczął się kult obrazu?

Kult obrazu w Dubiecku poświadcza najstarsze znane źródło z 1670 roku: wtedy na pergaminie spisano łaski przypisywane wizerunkowi. Pierwsza wzmianka wizytacyjna o obrazie w ołtarzu głównym pochodzi z 1721 roku. Wcześniejszej daty źródła nie podają i nie należy jej zgadywać (dawna strona parafii, zrzut 2019-07).

Poniższe zestawienie układa wszystkie znane daty kultu w jednym miejscu:

Rok	Wydarzenie	Źródło
1626	Jerzy Krasicki burzy kościół św. Mikołaja, parafia przenosi się do kaplicy Krzyża Świętego	dawna strona parafii, 2020-02
1670	Spisanie łask na pergaminie	dawna strona parafii, 2019-07
1719	Srebrna sukienka Piotra de Granow	dawna strona parafii, 2019-07
1721	Pierwsza wzmianka wizytacyjna o obrazie w ołtarzu głównym	dawna strona parafii, 2019-07
1745	Nakaz prowadzenia księgi łask	dawna strona parafii, 2019-07
1753	Przemalowanie obrazu, nowa sukienka, inskrypcja	dawna strona parafii, 2019-07
1775	80 wotów przy obrazie	dawna strona parafii, 2019-07
1810	Konfiskata sukienki przez rząd austriacki	dawna strona parafii, 2019-07
1952	Przeniesienie obrazu do nowego kościoła	dawna strona parafii, 2020-02
1956	Obraz w odnowionym ołtarzu barokowym kaplicy bocznej	dawna strona parafii, 2019-07

Pergamin z 1670 roku i wizytacja z 1721 roku

Między tymi dwiema datami jest 51 lat. Pergamin z 1670 roku to świadectwo wiernych, a wizytacja z 1721 roku to wpis urzędowy. Kult był więc żywy, zanim zauważyli go biskupi, i to w tej kolejności rozwijała się pobożność w wielu parafiach diecezji.

Jak parafia trafiła do kaplicy Krzyża Świętego?

Parafia przeniosła się do kaplicy Krzyża Świętego w 1626 roku, gdy Jerzy Krasicki samowolnie zburzył drewniany kościół św. Mikołaja. Kaplicę Podwyższenia Krzyża Świętego ufundowała około 1600 roku nieznana z nazwiska "pobożna niewiasta". Stała na miejscu dzisiejszego kościoła, więc obraz od stuleci pozostaje na tym samym placu.

1. Kościół św. Mikołaja z fundacji Piotra Kmity, zburzony w 1626 roku.
2. Rozbudowana kaplica Krzyża Świętego, kościół parafialny po 1626 roku.
3. Barokowy kościół drewniany z lat 1751-1753 pw. św. Szymona i Judy Tadeusza.
4. Obecny kościół murowany, konsekrowany 24 sierpnia 1952 roku.

Czym była księga łask i kto nakazał ją prowadzić?

Księga łask to rejestr świadectw o łaskach przypisywanych obrazowi, prowadzony przy wizerunkach otoczonych kultem. W Dubiecku nakazał ją prowadzić biskup przemyski Wacław Sierakowski podczas wizytacji 23 sierpnia 1745 roku. Księga zaginęła, a wiedza o niej pochodzi z akt wizytacyjnych przywołanych na dawnej stronie parafii.

Taki rejestr zwykle zawierał kilka stałych elementów:

• Imię i miejscowość osoby, która zgłaszała łaskę.
• Opis sprawy: choroba, niebezpieczeństwo, kłopot rodzinny.
• Datę zdarzenia i datę wpisu.
• Świadków potwierdzających relację.
• Podpis duchownego, który przyjął świadectwo.

To ogólny wzór takich ksiąg w dawnej Polsce, a nie opis zawartości księgi z Dubiecka, której nikt dziś nie zna.

Wizytacja bp. Wacława Sierakowskiego z 23 sierpnia 1745 roku

Nakaz z 1745 roku oznaczał, że biskup traktował kult poważnie i chciał go kontrolować. Wymóg zapisywania świadectw miał też tło prawne. Sobór Trydencki na sesji XXV w 1563 roku zastrzegł, że nowe cuda wolno uznać dopiero po zbadaniu sprawy przez biskupa.

Nie należy przyjmować nowych cudów bez rozpoznania i zatwierdzenia przez biskupa (parafraza). - Sobór Trydencki, sesja XXV, dekret o wzywaniu, czci i relikwiach świętych oraz o świętych obrazach, 1563

Czym była wizytacja kanoniczna?

Wizytacja kanoniczna to okresowa kontrola parafii przez biskupa albo jego delegata. Obejmowała stan kościoła, sprzętów i ksiąg oraz życie religijne parafian. Protokoły wizytacji są dziś bezcennym źródłem, bo spisywano w nich ołtarze, obrazy, a nawet liczbę wotów.

Co wiemy o księdze łask, choć sama zaginęła

Wiemy tylko tyle, ile zapisano w aktach wizytacji: że w 1745 roku nakazano ją założyć i że się nie zachowała. Nie znamy liczby wpisów ani ich treści. Każdą liczbę "uzdrowień z Dubiecka" krążącą w sieci traktowałbym więc z rezerwą.

Ile wotów było przy obrazie w 1775 roku?

Przy obrazie Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku wizytacja z 1775 roku wymieniła 80 wotów. To mocny ślad żywego kultu, poświadczonego od 1670 roku, czyli ponad sto lat wcześniej. Trzydzieści lat przed tym spisem bp Wacław Sierakowski nakazał prowadzić księgę łask (dawna strona parafii, zrzut 2019-07).

Ile zostało z tych 80 darów, źródła nie mówią, więc i ja tego nie podaję. Liczbę można za to osadzić w czasie:

• 105 lat dzieli spisanie łask (1670) od spisu wotów (1775).
• 54 lata minęły od pierwszej wzmianki wizytacyjnej (1721).
• 30 lat minęło od nakazu prowadzenia księgi łask (1745).
• 22 lata minęły od fundacji sukienki Anny Krasickiej (1753).
• 35 lat później, w 1810 roku, nastąpiła konfiskata srebrnej sukienki.

Jakie wota zawieszano przy obrazach maryjnych?

Przy polskich obrazach maryjnych najczęściej zawieszano srebrne serca, wizerunki rąk, nóg i oczu, małe figurki, korale i pierścienie. To ogólna typologia, nie spis z Dubiecka. Kształt wotum zwykle wskazywał sprawę: srebrne oczy wiązano z chorobą wzroku, a figurkę dziecka z modlitwą za dziecko.

Co liczba 80 wotów mówiła wizytatorowi?

Dla wizytatora liczba wotów była miarą żywotności kultu i zarazem pozycją w inwentarzu majątku kościoła. Podobny tok myślenia, w którym tradycja splata się z dokumentem, widać w historii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, tyle że na nieporównanie większą skalę.

Srebrne sukienki obrazu: 1719, 1753 i konfiskata w 1810 roku

Sukienka obrazu to metalowa, najczęściej srebrna i złocona osłona nakładana na malowidło. Odsłania zwykle twarze i dłonie postaci. Obraz w Dubiecku miał dwie takie sukienki: z 1719 roku, wykonaną przez Piotra de Granow, oraz z 1753 roku, z fundacji Anny ze Starzechowskich Krasickiej. Srebrną sukienkę skonfiskował w 1810 roku rząd austriacki.

Fundatorzy zakładali sukienki z kilku powodów:

• Cześć: najcenniejszy kruszec oddawano wizerunkowi Matki Bożej.
• Wdzięczność: sukienka bywała wotum rodu albo parafii.
• Ochrona: metal osłaniał płótno przed dymem świec i dotykiem.
• Prestiż kolatora: fundacja świadczyła o pozycji rodu w parafii.
• Wyróżnienie: obraz w sukience od razu odróżniał się od innych w kościele.

Sukienka z 1719 roku: dzieło Piotra de Granow

Pierwszą znaną srebrną sukienkę wykonał w 1719 roku Piotr de Granow. Powstała dwa lata przed pierwszą wzmianką wizytacyjną o obrazie. Kult miał więc już wtedy oprawę godną ołtarza głównego.

Fundacja Anny Krasickiej i przemalowanie z 1753 roku

W 1753 roku zbiegły się trzy wydarzenia. Mikołaj Tereinski przemalował obraz, a Anna ze Starzechowskich Krasicka, kolatorka parafii, ufundowała nową srebrną, pozłacaną sukienkę. Tego samego roku zakończyła się budowa barokowego drewnianego kościoła z lat 1751-1753, wzniesionego z jej fundacji za proboszcza ks. Mikołaja Witosławskiego.

Co stało się ze srebrną sukienką w 1810 roku?

W 1810 roku rząd austriacki skonfiskował srebrną sukienkę obrazu (dawna strona parafii, zrzut 2019-07). Dubiecko leżało wtedy w Galicji pod władzą Austrii. Dalszych losów sukienki źródło nie opisuje.

Jak Kościół patrzy na łaski przypisywane obrazom?

Cześć oddawana obrazowi według Katechizmu Kościoła Katolickiego (pkt 2132) odnosi się do osoby przedstawionej, a nie do płótna ani farby. Łaski spisane w Dubiecku w 1670 roku są przekazem tradycji parafialnej, a nie urzędowo uznanymi cudami. Ten tekst nie obiecuje żadnego skutku modlitwy przed obrazem.

Warto oddzielić trzy poziomy, które w opowieściach o obrazach często się mieszają:

• Nauka Kościoła: KKK 2132 o czci obrazów i KKK 971 o czci Maryi.
• Prawo i dyscyplina: dekret Soboru Trydenckiego z 1563 roku o badaniu cudów przez biskupa.
• Pobożność ludowa: wota, pielgrzymki, nabożeństwa przed obrazem (KKK 1674-1676).
• Zwyczaj lokalny: spisywanie łask w Dubiecku od 1670 roku.
• Opinia autora: moje komentarze w tym tekście, które nie mają rangi źródła.

Kult obrazów w Katechizmie i na Soborze Trydenckim

Katechizm streszcza naukę II Soboru Nicejskiego, a Trydent ją potwierdził i dodał kontrolę biskupa nad nowymi cudami.

"Kto czci obraz, czci osobę, która jest na nim przedstawiona". - Katechizm Kościoła Katolickiego, pkt 2132, wyd. II, Pallottinum 2002

KKK 971 dodaje, że cześć Maryi, choć szczególna, różni się istotnie od uwielbienia należnego wyłącznie Bogu.

Czy cześć obrazu to bałwochwalstwo?

Nie. Według KKK 2132 chrześcijański kult obrazów nie sprzeciwia się pierwszemu przykazaniu, bo nie jest uwielbieniem przedmiotu, tylko czcią wobec osoby przedstawionej. Dlatego łacińska inskrypcja w Dubiecku zaczyna się od słów "Deo Optimo Maximo".

Jak pobożność ludowa łączy się z liturgią?

Katechizm w punktach 1674-1676 wymienia pielgrzymki, procesje, różaniec i medaliki. Uznaje je za cenne, o ile prowadzą do liturgii, a nie ją zastępują. Wota nie są tam wymienione z nazwy, ale należą do tej samej rodziny zwyczajów. Teksty do odmawiania przed wizerunkiem zebrałem w zestawieniu modlitwy do Matki Bożej Bolesnej, a duchowe tło Piety przybliża tekst siedem boleści Matki Bożej.

Gdzie dziś zobaczyć obraz i jak zaplanować wizytę?

Obraz Matki Bożej Bolesnej znajduje się w kościele Niepokalanego Serca NMP przy ul. Ignacego Krasickiego 20 w Dubiecku, w archidiecezji przemyskiej. Według dawnej strony parafii (zrzut z 2019 roku) od 1956 roku umieszczony jest w barokowym ołtarzu bocznej kaplicy. Aktualne informacje podaje oficjalna strona parafii dubiecko.przemyska.pl.

parafiadubiecko.pl jest niezależnym przewodnikiem, a nie stroną parafii. Wszystko, co zmienne, sprawdzaj więc u źródła.

Gdzie jest obraz Matki Bożej Bolesnej w kościele w Dubiecku?

Obraz jest w bocznej kaplicy, w odnowionym ołtarzu barokowym, w którym umieszczono go w 1956 roku. Tak opisuje to dawna strona parafii w zrzucie z lipca 2019 roku. Przeniesiono go tu w 1952 roku, razem z konsekracją nowego kościoła.

Czy można zwiedzać kościół w Dubiecku?

To zależy od aktualnych zasad parafii. Według dawnej strony parafii z 2017 roku zwiedzanie wnętrza z polichromią, ołtarzem, prospektem organowym i chrzcielnicą było możliwe po wcześniejszym umówieniu. Według dubiecko.przemyska.pl (stan na październik 2026) kancelaria jest czynna w dni powszednie po Mszy świętej.

Godziny Mszy według dubiecko.przemyska.pl, stan na październik 2026:

• Niedziele i uroczystości w Dubiecku: 7:00, 8:30, 11:30 i 16:00.
• Niedziela w Słonnem: 10:00, w kościele filialnym.
• Dni powszednie: 6:30 i 18:00.
• Zmiany: przed przyjazdem sprawdź ogłoszenia na stronie parafii.

Jak przygotować się do wizyty krok po kroku?

Wizytę najlepiej przygotować w czterech krokach:

1. Sprawdź aktualne ogłoszenia i godziny na dubiecko.przemyska.pl.
2. Przyjedź między Mszami, a nie w czasie nabożeństwa, i nie zwiedzaj w trakcie liturgii.
3. Jeśli chcesz obejrzeć wnętrze dokładniej, zapytaj w kancelarii po Mszy w dzień powszedni.
4. Połącz wizytę z przechadzką po Dubiecku: dawną cerkwią Podniesienia Krzyża Świętego (dziś galerią) i parkiem pałacu Krasickich.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wota składa się także dziś?

Tak, w wielu kościołach i sanktuariach w Polsce wierni nadal zostawiają wota, najczęściej srebrne serca, tabliczki z podziękowaniem albo biżuterię. O tym, czy i gdzie można je umieścić, decyduje rektor kościoła. O zasady w Dubiecku najlepiej zapytać w zakrystii albo w kancelarii parafii.

Czym jest Pieta w ikonografii?

Pieta to przedstawienie Matki Bożej trzymającej na kolanach martwe ciało Chrystusa zdjęte z krzyża. Nawiązuje do sceny pod krzyżem z J 19,25-27 i do zapowiedzi Symeona z Łk 2,35, że miecz przeniknie duszę Maryi. W łacinie ten typ nazywa się też Mater Dolorosa.

Co oznacza winna latorośl i lilia na obrazie?

Winny krzew odsyła do słów Jezusa o prawdziwym krzewie winnym (J 15,1) i kojarzy się z Eucharystią. Lilia w tradycji chrześcijańskiej oznacza czystość Maryi, z nawiązaniem do obrazu lilii pośród cierni z Pnp 2,2. Na obrazie z Dubiecka oba motywy widać w tle.

Kiedy przypada wspomnienie Matki Bożej Bolesnej?

Według kalendarza liturgicznego wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej przypada 15 września, dzień po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego. W liturgii tego dnia można odmawiać sekwencję Stabat Mater. Datę odpustu w Dubiecku trzeba sprawdzić na stronie parafii.

Kim był biskup Wacław Sierakowski?

Wacław Hieronim Sierakowski był w połowie XVIII wieku biskupem przemyskim, a później arcybiskupem lwowskim. W dziejach Dubiecka zapisał się wizytacją z 23 sierpnia 1745 roku. Polecił wtedy prowadzić księgę łask przy obrazie.

Czy do obrazu w Dubiecku przychodziły pielgrzymki?

Tak. Według dawnej strony parafii z 2019 roku do obrazu przychodziły pielgrzymki z racji odpustu Matki Bożej, między innymi z Bachórca. Więcej o tych drogach piszę w tekście pielgrzymki do obrazu z Bachórca.

Źródła i literatura

1. Archiwalna strona parafii Dubiecko, artykuł o kulcie Matki Bożej Bolesnej, zrzut z lipca 2019 roku: Internet Archive, parafiadubiecko.pl
2. Oficjalna strona parafii Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, stan na październik 2026: dubiecko.przemyska.pl
3. Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, Wikipedia
4. Katechizm Kościoła Katolickiego, pkt 971, 1674-1676, 2102, 2132, wyd. II poprawione, Pallottinum, Poznań 2002.
5. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1191, przekład polski, Pallottinum, Poznań 1984 (Kodeks z 1983 roku).
6. Sobór Trydencki, sesja XXV: dekret o wzywaniu, czci i relikwiach świętych oraz o świętych obrazach (1563), w: Dokumenty Soborów Powszechnych, t. IV, WAM, Kraków.
7. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, 2001, wyd. polskie Pallottinum.
8. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Ps 116,14; Łk 2,35; J 19,25-27; J 15,1; Pnp 2,2.