Srebrna sukienka obrazu - fundacja Anny Krasickiej i konfiskata z 1810 roku

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 6.11.2026

Co znajdziesz w tekście

Srebrna sukienka obrazu Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku powstała dwa razy: pierwszą, z 1719 roku, łączy się z nazwiskiem Piotra de Granow, drugą, srebrną i pozłacaną, ufundowała w 1753 roku kolatorka Anna ze Starzechowskich Krasicka. W 1810 roku rząd austriacki skonfiskował srebrną sukienkę. Sam obraz został w parafii i od 1956 roku stoi w barokowym ołtarzu kaplicy bocznej (dawna strona parafii, 2019).

Czym jest sukienka obrazu?

Sukienka obrazu to metalowe okrycie świętego wizerunku, najczęściej srebrne i złocone. Ma otwory, przez które widać twarze i dłonie postaci. Jest trwała, bogato zdobiona i zwykle powstaje z czyjejś fundacji. Obraz Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku miał dwie takie sukienki: z 1719 i z 1753 roku (dawna strona parafii, 2019).

Z czego robi się sukienki obrazów?

Sukienki wykonywano przede wszystkim ze srebra, często złoconego, a w bogatszych fundacjach dodawano kamienie, perły i korale. Prostsze egzemplarze robiono z posrebrzanej lub złoconej blachy mosiężnej.

• Srebro - najczęstszy materiał sukienek w kościołach parafialnych, także w Dubiecku w 1719 roku.
• Srebro złocone - materiał sukienki z 1753 roku, ufundowanej przez Annę Krasicką.
• Kamienie szlachetne i perły - typowe dla sukienek w dużych sanktuariach, takich jak Jasna Góra.
• Blacha mosiężna - tańsza odmiana, spotykana w mniejszych kościołach i kaplicach.
• Drewniane lub płócienne podkłady - pozwalają zdjąć sukienkę bez naruszania warstwy malarskiej.

Sukienka, koszulka czy riza - czym się różnią?

Sukienka i koszulka to w polszczyźnie dwie nazwy tego samego okrycia obrazu. Riza (okład) to jego wschodni odpowiednik, nakładany na ikony w tradycji prawosławnej i greckokatolickiej. Riza częściej zakrywa niemal całą ikonę i zostawia tylko lica, a polska sukienka zwykle podkreśla kształt szat.

Skąd zwyczaj zakładania sukienek na obrazy?

Zwyczaj zakładania sukienek na obrazy rozpowszechnił się w Polsce w epoce nowożytnej, zwłaszcza przy wizerunkach otoczonych kultem i słynących łaskami. Sukienka była darem wdzięczności, często fundacją kolatora lub całej wspólnoty. W Dubiecku pojawiła się w 1719 roku, pół wieku po spisaniu łask z 1670 roku.

Dlaczego obrazy maryjne mają sukienki?

Obrazy maryjne dostawały sukienki, bo wierni chcieli w widoczny sposób uczcić Matkę Bożą i podziękować za łaski, które przypisywali modlitwie przed wizerunkiem. To pobożność ludowa i zwyczaj, nie wymóg liturgiczny. W Dubiecku droga do sukienki wyglądała mniej więcej tak:

1. Spisanie łask - łaski przypisywane obrazowi spisano na pergaminie w 1670 roku.
2. Gromadzenie wotów - wizytacja z 1775 roku wymienia przy obrazie 80 wotów.
3. Fundacja sukienki - dar osoby zamożnej albo wspólnoty, jak w 1719 roku.
4. Wymiana na cenniejszą - przy ważnej okazji, tu przy budowie kościoła w 1753 roku.
5. Utrata - w 1810 roku srebrną sukienkę zabrało państwo.

Szerzej o tym, jak rósł kult wokół wizerunku, piszę w tekście o tym, jak wyglądała księga łask i wota przy obrazie w XVIII wieku.

Czy sukienka zakrywa malowidło?

Tak, sukienka zakrywa większą część malowidła: szaty, tło i często ramę, a odsłania tylko twarze i dłonie. Dlatego sukienki zmieniały wygląd obrazu bardziej niż przemalowania. Przez dziesięciolecia można było nie widzieć, co namalowano pod metalem.

Pierwsza srebrna sukienka z 1719 roku

Pierwsza srebrna sukienka obrazu Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku pochodzi z 1719 roku. Dawna strona parafii łączy ją z nazwiskiem Piotra de Granow. Dwa lata później, w 1721 roku, wizytacja biskupia po raz pierwszy odnotowała obraz w ołtarzu głównym ówczesnego kościoła (dawna strona parafii, 2019).

Kiedy obraz otrzymał pierwszą sukienkę?

Obraz otrzymał pierwszą znaną sukienkę w 1719 roku. Wcześniejszych okryć źródła parafialne nie wymieniają. Nie zakładam więc, że ich nie było, tylko że nie zostawiły śladu w dostępnych opisach.

Kim był Piotr de Granow w historii obrazu?

Piotr de Granow to osoba, której nazwisko źródła parafialne wiążą z sukienką z 1719 roku. Nie określają jednak jasno, czy był jej fundatorem, czy złotnikiem. Wolę zostawić to pytanie otwarte niż dopisywać mu rolę, której nie potwierdza żaden opis.

Obraz w ołtarzu głównym: wizytacje 1721 i 1745

W porządku chronologicznym najlepiej widać tło dla obu sukienek.

• 1670 - łaski przypisywane obrazowi zostają spisane na pergaminie.
• 1719 - obraz otrzymuje srebrną sukienkę, łączoną z nazwiskiem Piotra de Granow.
• 1721 - pierwsza wzmianka wizytacyjna o obrazie w ołtarzu głównym.
• 23.08.1745 - wizytacja bp. Wacława Sierakowskiego i nakaz prowadzenia księgi łask, dziś zaginionej.
• 1753 - przemalowanie obrazu i nowa, pozłacana sukienka.

1753: przemalowanie obrazu i sukienka fundacji Anny Krasickiej

W 1753 roku malarz Mikołaj Tereinski przemalował obraz Matki Bożej Bolesnej, a Anna ze Starzechowskich Krasicka ufundowała nową srebrną, pozłacaną sukienkę. W tym samym czasie trwała budowa barokowego kościoła drewnianego (1751-1753). Konsekrowano go w 1755 roku pw. świętych Szymona i Judy Tadeusza (dawna strona parafii, 2019-2020).

Gdy czytam te daty jedna pod drugą, rok 1753 wybija się jako najważniejszy w dziejach wizerunku. Nowy kościół, nowa warstwa malarska i nowa sukienka. Wszystko naraz.

Mikołaj Tereinski i nowa warstwa malarska

Mikołaj Tereinski to malarz, który w 1753 roku przemalował starszy obraz typu Pieta, dzieło nieznanego autora z przełomu XVI i XVII wieku. Nie należy go mylić z ks. Mikołajem Witosławskim, ówczesnym proboszczem: łączy ich imię i rok, nie zawód.

Na obrazie widnieje inskrypcja "Deo Optimo Maximo et Dolorosae Mariae Virgini. Anno Domini 1753", czyli "Bogu Najlepszemu Największemu i Bolesnej Maryi Pannie. Roku Pańskiego 1753". Źródła nie podają, dlaczego obraz przemalowano. Zbieżność z budową kościoła i fundacją sukienki sugeruje jedno wielkie odnowienie, ale to moja obserwacja, nie udokumentowany powód.

Co jeszcze fundowano w 1753 roku?

W latach 1751-1753 Anna Krasicka ufundowała cały barokowy kościół drewniany z jodły, na kamiennym cokole, kryty gontem. Poniższa tabela zestawia obie sukienki obrazu według tego, co wiadomo ze źródeł.

Cecha	Sukienka z 1719 roku	Sukienka z 1753 roku
Materiał	srebro	srebro pozłacane
Osoba związana z sukienką	Piotr de Granow (rola niejasna)	Anna ze Starzechowskich Krasicka, fundatorka
Kontekst	rosnący kult po spisaniu łask w 1670 roku	budowa kościoła 1751-1753 i przemalowanie obrazu
Świątynia	dawna kaplica Krzyża Świętego, rozbudowana na kościół parafialny	nowy kościół drewniany, konsekrowany w 1755 roku
Dalsze losy	źródła nie opisują	srebrną sukienkę konfiskuje rząd austriacki w 1810 roku

Kim była Anna ze Starzechowskich Krasicka?

Anna ze Starzechowskich Krasicka to XVIII-wieczna kolatorka parafii w Dubiecku. Ufundowała barokowy kościół drewniany z lat 1751-1753 i srebrną pozłacaną sukienkę obrazu Matki Bożej Bolesnej z 1753 roku. Kościół budowano za proboszcza ks. Mikołaja Witosławskiego i konsekrowano w 1755 roku (dawna strona parafii, 2020; dubiecko.przemyska.pl).

Kolatorka i fundatorka kościoła z lat 1751-1753

Kolatorka to osoba, która jako właścicielka dóbr sprawowała patronat nad parafią: dbała o kościół i miała wpływ na obsadę probostwa. Fundacje Anny Krasickiej w Dubiecku obejmują kilka rzeczy naraz.

• Kościół drewniany z lat 1751-1753 - jodła, kamienny cokół i gontowy dach.
• Srebrna pozłacana sukienka obrazu Matki Bożej Bolesnej z 1753 roku.
• Oprawa odnowionego wizerunku, przemalowanego w tym samym roku przez Mikołaja Tereinskiego.
• Kościół pw. świętych Szymona i Judy Tadeusza, konsekrowany w 1755 roku.

Materiały parafialne, z których korzystam, nie opisują jej koligacji rodzinnych. Związki z postacią, jaką był Ignacy Krasicki urodzony w Dubiecku w 1735 roku, zostawiam więc opracowaniom genealogicznym i nie przesądzam ich tutaj.

Kim byli kolatorzy parafii?

Kolatorami parafii w Dubiecku przez wieki byli właściciele miasta, od Piotra Kmity, fundatora pierwszego kościoła św. Mikołaja, po ród Krasickich. Stosunki nie zawsze były pogodne: w 1626 roku Jerzy Krasicki samowolnie zburzył kościół św. Mikołaja. Całą tę historię opisuję w tekście Krasiccy jako kolatorzy parafii.

Dlaczego rząd austriacki zabrał sukienkę w 1810 roku?

Rząd austriacki skonfiskował srebrną sukienkę obrazu Matki Bożej Bolesnej w 1810 roku. Dubiecko leżało wtedy w Galicji, pod zaborem austriackim od 1772 roku. Źródła parafialne podają sam fakt konfiskaty, bez uzasadnienia, a obraz pozostał w kościele i przetrwał do dziś (dawna strona parafii, 2019).

Galicja pod zaborem austriackim

Galicja to nazwa ziem dawnej Rzeczypospolitej przyłączonych do monarchii Habsburgów w pierwszym rozbiorze w 1772 roku. Dubiecko i cała dolina Sanu wokół Przemyśla znalazły się w jej granicach.

• 1772 - pierwszy rozbiór, Dubiecko trafia pod panowanie austriackie.
• Przełom XVIII i XIX wieku - lata wojen napoleońskich, ciężkich dla skarbu monarchii.
• 1809 - wojna Austrii z Napoleonem, zakończona przegraną Habsburgów.
• 1810 - konfiskata srebrnej sukienki obrazu w Dubiecku.
• Do 1918 - Dubiecko pozostaje w Galicji.

Rok 1810 przypada tuż po przegranej wojnie z 1809 roku, kiedy państwo potrzebowało kruszcu. To tło jest prawdopodobne, ale źródła o Dubiecku go nie wymieniają. Traktuję je więc jako kontekst epoki, a nie udokumentowany powód tej konkretnej konfiskaty.

Czy sukienkę odzyskano?

Nie wiadomo. Źródła parafialne nie podają wagi srebra, wartości sukienki ani urzędu, który ją zabrał. Żadne z nich nie wspomina też o zwrocie sukienki ani o jej dalszych losach. Obraz natomiast przetrwał: w 1952 roku przeniesiono go do nowego, murowanego kościoła, a w 1956 roku umieszczono w odnowionym barokowym ołtarzu bocznej kaplicy.

Jakie sukienki ma Matka Boska Częstochowska?

Ikona Matki Bożej Częstochowskiej ma kilka sukienek z różnych epok, zmienianych od czasu do czasu, przy wybranych okazjach. Ich aktualną listę, nazwy i opisy podaje oficjalny serwis sanktuarium jasnagora.pl, prowadzony przez ojców paulinów. W Dubiecku znamy dwie sukienki i żadna nie zachowała się na miejscu.

• Jasna Góra - kilka sukienek z różnych epok, w opiece ojców paulinów.
• Dubiecko - dwie sukienki znane ze źródeł, z 1719 i 1753 roku.
• Jasna Góra - ikona typu Hodegetria, Maryja z Dzieciątkiem.
• Dubiecko - obraz typu Pieta, Matka Boża z ciałem Syna.

Gdzie jest prawdziwy obraz Matki Boskiej Częstochowskiej?

Prawdziwy obraz Matki Boskiej Częstochowskiej znajduje się w Kaplicy Matki Bożej, zwanej Kaplicą Cudownego Obrazu, w sanktuarium na Jasnej Górze w Częstochowie. Kopie w parafiach całej Polski to wierne lub swobodne naśladownictwa, nie oryginał. Dzieje wizerunku opisuję w tekście Matka Boża Częstochowska - historia ikony. Wątki legendarne omawiam w artykule o tym, jak wygląda historia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej od legendy do faktów.

Czym sukienka częstochowska różni się od dubieckiej?

Sukienka częstochowska różni się od dubieckiej przede wszystkim skalą. To dar dla narodowego sanktuarium, wykonany z kosztownych materiałów, a w Dubiecku sukienkę fundowała parafialna kolatorka. Różnice widać w kilku punktach.

Cecha	Jasna Góra, Częstochowa	Dubiecko
Charakter miejsca	sanktuarium narodowe	kościół parafialny
Liczba sukienek	kilka, zmienianych od czasu do czasu	dwie znane ze źródeł (1719 i 1753)
Fundatorzy	wierni, wspólnoty i instytucje z różnych epok	Anna Krasicka (1753), sukienka z 1719 łączona z Piotrem de Granow
Typ wizerunku	ikona Hodegetrii, Maryja z Dzieciątkiem	obraz typu Pieta, Matka Boża Bolesna
Losy sukienek	w opiece sanktuarium	srebrna sukienka skonfiskowana w 1810 roku

Jak prawo Kościoła chroni cenne obrazy?

Prawo Kościoła chroni cenne obrazy trzema kanonami Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku. Kan. 1188 utrzymuje praktykę wystawiania świętych obrazów do czci wiernych. Kan. 1189 wymaga pisemnej zgody ordynariusza na ich odnowienie. Kan. 1190 zakazuje alienowania obrazów doznających wielkiej czci bez zgody Stolicy Apostolskiej.

Cennych obrazów, wyróżniających się dawnością, wartością artystyczną lub kultem, wystawionych do czci wiernych, nie należy odnawiać bez pisemnego zezwolenia ordynariusza, który przed jego udzieleniem zasięga opinii znawców (parafraza). - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1189, 1983

Kto zgadza się na renowację cennego obrazu?

Na renowację cennego obrazu zgadza się na piśmie ordynariusz, czyli zwykle biskup diecezjalny, po zasięgnięciu opinii znawców (KPK, kan. 1189). Przy obiektach wpisanych do rejestru zabytków dochodzą wymogi prawa państwowego i nadzór konserwatora zabytków. Szczegóły procedury zna kuria danej diecezji.

Czy parafia może sprzedać czczony obraz?

Nie, parafia nie może sama sprzedać obrazu doznającego wielkiej czci wiernych. Kan. 1190 § 2-3 stanowi, że takich obrazów nie wolno ważnie alienować ani przenieść na stałe bez zgody Stolicy Apostolskiej.

Kan. 1188 i Katechizm: miejsce obrazu w kościele

Kanon 1188 zaleca wystawianie obrazów w umiarkowanej liczbie i we właściwym porządku, aby nie budziły zdziwienia ani nie sprzyjały niewłaściwej pobożności. Katechizm tłumaczy sens samej czci.

Cześć oddawana obrazowi odnosi się do jego pierwowzoru; to cześć pełna szacunku, a nie adoracja, która należy się wyłącznie Bogu (parafraza, Katechizm przywołuje tu św. Bazylego). - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2132, 1994

• KKK 2131 - Sobór Nicejski II (787) uzasadnił kult ikon tajemnicą Wcielenia.
• KKK 2132 - cześć obrazów nie sprzeciwia się pierwszemu przykazaniu.
• KPK kan. 1188 - obrazy wystawia się w kościołach w umiarkowanej liczbie.
• KPK kan. 1189 - odnowienie cennego obrazu tylko za pisemną zgodą ordynariusza.
• KPK kan. 1190 - zakaz alienacji czczonych obrazów bez zgody Stolicy Apostolskiej.

Kontrast z 1810 rokiem widać od razu. Konfiskata sukienki w Dubiecku była decyzją państwa, podjętą poza wolą Kościoła.

Gdzie dziś zobaczyć obraz z Dubiecka?

Obraz Matki Bożej Bolesnej z Dubiecka znajduje się w kościele Niepokalanego Serca NMP przy ul. Ignacego Krasickiego 20. Wisi w odnowionym barokowym ołtarzu bocznej kaplicy, gdzie umieszczono go w 1956 roku (dawna strona parafii, 2019). Aktualne informacje o otwarciu kościoła i możliwości zwiedzania publikuje strona parafii dubiecko.przemyska.pl.

W której części kościoła wisi obraz?

Obraz wisi w bocznej kaplicy, w barokowym ołtarzu, a nie w ołtarzu głównym. Ołtarz główny obecnego kościoła jest marmurowy i konsekrowano go w 1973 roku. Czy obraz ma dziś na sobie sukienkę, najlepiej sprawdzić na miejscu, bo opisy, którymi dysponuję, tego nie rozstrzygają.

Co warto obejrzeć przy obrazie?

Przy obrazie warto zatrzymać się nad kilkoma szczegółami, które łączą go z historią sukienek. Przechodząc doliną Sanu, zawsze zostawiam sobie na nie chwilę.

1. Inskrypcja z 1753 roku - łacińska dedykacja Bogu i Bolesnej Maryi Pannie z datą przemalowania.
2. Tło z winną latoroślą i lilią - motywy widoczne na obrazie w obecnej postaci.
3. Kompozycja Piety - Matka Boża z ciałem Syna, typ wizerunku z przełomu XVI i XVII wieku.
4. Łukowe zamknięcie obrazu - format ok. 55 x 63 cm plus łuk.
5. Barokowy ołtarz kaplicy - odnowiony w 1956 roku, gdy obraz otrzymał nowe miejsce.

Jak przygotować się do wizyty?

Godzin Mszy i otwarcia kościoła nie podaję z pamięci, bo się zmieniają. Przed przyjazdem sprawdź ogłoszenia na stronie dubiecko.przemyska.pl. Według dawnej strony parafii z 2017 roku zwiedzanie wnętrza, w tym polichromii, ołtarza, prospektu organowego i chrzcielnicy, było możliwe po wcześniejszym umówieniu. Kancelaria parafii czynna jest w dni powszednie po Mszy świętej.

Historia sukienek z Dubiecka mieści się w trzech datach: 1719, 1753 i 1810. Pierwsza sukienka przyszła z rosnącym kultem, druga z wielką fundacją Krasickich, a trzecia data zamknęła ten rozdział. Sam obraz przetrwał je wszystkie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sukienka obrazu to to samo co korona?

Nie. Korona to osobny element nakładany na głowy postaci, często podczas uroczystej koronacji obrazu. Sukienka okrywa szaty i tło. Obraz może mieć sukienkę bez koron i korony bez sukienki.

Dlaczego obraz przemalowano w 1753 roku?

Źródła podają sam fakt przemalowania przez Mikołaja Tereinskiego, bez uzasadnienia. Zbiegło się ono z budową nowego kościoła drewnianego w latach 1751-1753 i fundacją nowej sukienki przez Annę Krasicką. To wskazuje na jedno wspólne odnowienie.

Czy oddawanie czci obrazom to bałwochwalstwo?

Nie. Katechizm (nr 2131-2132) wyjaśnia, że cześć oddawana obrazom odnosi się do osoby przedstawionej, a nie do samego przedmiotu. Adoracja należy się wyłącznie Bogu, a obraz jest znakiem prowadzącym do modlitwy.

Czy w Dubiecku były dwie różne sukienki?

Tak. Źródła wymieniają srebrną sukienkę z 1719 roku i nową, srebrną pozłacaną sukienkę z 1753 roku, ufundowaną przez Annę ze Starzechowskich Krasicką. W 1810 roku władze austriackie skonfiskowały srebrną sukienkę obrazu.

Kto namalował obraz Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku?

Autor obrazu jest nieznany. Wizerunek powstał na przełomie XVI i XVII wieku jako olej na płótnie typu Pieta, a w 1753 roku przemalował go Mikołaj Tereinski.

Ile wotów wisiało przy obrazie w XVIII wieku?

Wizytacja z 1775 roku wymienia przy obrazie 80 wotów. Wcześniej, w 1745 roku, bp Wacław Sierakowski nakazał prowadzić księgę łask, która zaginęła.

Źródła i literatura

1. Parafia Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku - Historia parafii, dubiecko.przemyska.pl, stan na październik 2026.
2. Dawna strona parafii parafiadubiecko.pl, podstrony "Kult Matki Bożej Bolesnej" (zrzut archiwalny z lipca 2019) i "Historia parafii" (zrzut archiwalny z lutego 2020), Internet Archive.
3. Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, Wikipedia, stan na październik 2026.
4. Dubiecko, Wikipedia, stan na październik 2026.
5. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1188, 1189, 1190.
6. Katechizm Kościoła Katolickiego (1994), nr 2131-2132.
7. Jasna Góra - oficjalny serwis sanktuarium, jasnagora.pl.