Odrzucone projekty kościoła - Majerski, Bergman, Witwicki i Osiński

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 4.11.2026

Co znajdziesz w tekście

Ile projektów kościoła w Dubiecku odrzucono?

Przed obecnym kościołem w Dubiecku odrzucono cztery projekty. Pierwszy przygotował Stanisław Majerski z Przemyśla w 1904 roku i odrzucono go dopiero w 1927. Kolejne były Stanisława Bergmana z Krosna (1928), Janusza Witwickiego ze Lwowa (1930) i Kazimierza Osińskiego z Przemyśla (1931). Dopiero 6 czerwca 1933 roku zatwierdzono piąty projekt, autorstwa profesorów Politechniki Lwowskiej Tadeusza Pisiewicza i Aleksandra Krzywobłockiego.

Te pięć nazwisk przez prawie trzydzieści lat poprzedzało pierwszą łopatę. Gdy przechodzę przez plac przy ul. Krasickiego, myślę o tym, że ceglana bryła z jedną wieżą to tylko jedna z kilku wersji, które parafia miała przed sobą. Pozostałe zostały na papierze. Źródła nie mówią, jak wyglądały.

Cztery odrzucone projekty: autorzy i lata

Według dawnej strony parafii (zrzut w Wayback Machine z lutego 2020 r.) kolejność projektów była taka:

1. Stanisław Majerski z Przemyśla: projekt z 1904 roku, odrzucony w 1927, czyli po 23 latach.
2. Stanisław Bergman z Krosna: projekt z 1928 roku, odrzucony.
3. Janusz Witwicki ze Lwowa: projekt z 1930 roku, odrzucony.
4. Kazimierz Osiński z Przemyśla: projekt z 1931 roku, odrzucony.
5. Tadeusz Pisiewicz i Aleksander Krzywobłocki, profesorowie Politechniki Lwowskiej: projekt zatwierdzony 6 czerwca 1933 roku i zrealizowany.

Skąd wiadomo o odrzuconych projektach?

Listę odrzuconych koncepcji znalazłem wyłącznie w kronikarskiej historii parafii, którą dawna strona parafiadubiecko.pl publikowała w latach 2014-2023. Obecna oficjalna strona, dubiecko.przemyska.pl, w części historycznej podaje zatwierdzony projekt lwowski. Dlatego w tym tekście pilnuję jednej zasady: piszę o datach i nazwiskach, nie o wyglądzie czy powodach odrzucenia.

• Źródło podaje autora, miasto i rok każdego projektu.
• Źródło nie opisuje stylu, skali ani kosztorysu żadnej z czterech koncepcji.
• Źródło nie podaje, kto i z jakiego powodu odrzucał kolejne projekty.
• Źródło nie wspomina o konkursie architektonicznym, więc nie można mówić o "konkursie na projekt kościoła".

Według historii parafii projekt profesorów Politechniki Lwowskiej Tadeusza Pisiewicza i Aleksandra Krzywobłockiego zatwierdzono 6 czerwca 1933 roku (parafraza). - Parafia pw. Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, Historia parafii, dubiecko.przemyska.pl, 2026

Kto projektował kościół przed Pisiewiczem i Krzywobłockim?

Przed lwowskimi profesorami kościół dla Dubiecka projektowało czterech architektów: Stanisław Majerski i Kazimierz Osiński z Przemyśla, Stanisław Bergman z Krosna oraz Janusz Witwicki ze Lwowa. Ich projekty powstały w latach 1904-1931 i wszystkie odrzucono, zgodnie z historią parafii zachowaną w archiwum dawnej strony (2020).

Stanisław Majerski z Przemyśla: projekt z 1904, odrzucony w 1927

Projekt Majerskiego jest najstarszy i miał najdłuższy żywot. Powstał w 1904 roku, trzy lata po tym, jak komitet parafialny podjął myśl budowy nowego kościoła. Odrzucono go w 1927 roku, już po przeniesieniu starej świątyni. Między tymi datami była I wojna światowa i zmiana państwa: Dubiecko przeszło z Galicji austriackiej do odrodzonej Polski. Źródło nie wiąże jednak tych wydarzeń z decyzją o odrzuceniu i ja też tego nie robię.

Stanisław Bergman z Krosna (1928)

Drugi projekt przyszedł z Krosna rok po odrzuceniu Majerskiego. Dawna strona parafii podaje tylko nazwisko, miasto i rok. Nie łączę tego architekta z innymi osobami o tym samym imieniu i nazwisku, bo źródło nie daje do tego podstaw.

Janusz Witwicki ze Lwowa (1930)

Projekt Witwickiego był pierwszym lwowskim w tej historii. Trzy lata później wybrano projekt także lwowski, ale innych autorów. Kronika nie mówi, czy jedno miało związek z drugim.

Kazimierz Osiński z Przemyśla (1931)

Ostatni odrzucony projekt znów pochodził z Przemyśla. Od zatwierdzenia projektu Pisiewicza i Krzywobłockiego dzielą go niecałe dwa lata. Na tym kończy się ciąg niepowodzeń.

Skąd pochodzili architekci?

Architekci pochodzili z trzech miast: Przemyśla, Krosna i Lwowa. Przemyśl i Krosno leżały wtedy w diecezji przemyskiej, a Lwów był najbliższym dużym ośrodkiem akademickim z politechniką. Mapa nazwisk pokazuje, gdzie parafia nad Sanem szukała projektantów:

• Przemyśl: dwa projekty (Majerski 1904, Osiński 1931), miasto biskupie, około 40 km od Dubiecka.
• Krosno: jeden projekt (Bergman 1928), ośrodek w zachodniej części ówczesnej diecezji.
• Lwów: jeden projekt odrzucony (Witwicki 1930) i jeden zrealizowany (Pisiewicz i Krzywobłocki 1933).
• Politechnika Lwowska: jedyna uczelnia wymieniona w historii projektów.

Dlaczego wybór projektu trwał prawie 30 lat?

Od pierwszego projektu (1904) do zatwierdzenia ostatecznego (6.06.1933) minęło 29 lat, a od decyzji komitetu parafialnego (4.08.1901) prawie 32. Źródła nie podają powodów odrzucenia kolejnych koncepcji. Pokazują za to tło: orzeczenie komisji konserwatorskiej z 1914 roku, I wojnę światową i przeniesienie starego kościoła w 1926 roku.

Komitet z 1901, komisja z 1914 i I wojna światowa

W grudniu 1898 roku proboszczem w Dubiecku został ks. Michał Górnicki. Komitet parafialny 4 sierpnia 1901 roku podjął myśl budowy nowej świątyni w miejsce barokowego kościoła drewnianego z lat 1751-1753. Kolejne kroki według dawnej strony parafii (2020):

1. 4.08.1901 - komitet parafialny podejmuje myśl budowy nowego kościoła.
2. 1904 - powstaje pierwszy projekt, Stanisława Majerskiego.
3. 16.05.1914 - komisja konserwatorska uznaje stary kościół za niezabytkowy, co otwiera drogę do jego usunięcia z placu.
4. 1914-1918 - I wojna światowa przerywa przygotowania do budowy.
5. 1926 - stary kościół zostaje przeniesiony, plac jest wolny.
6. 1927 - odrzucenie projektu Majerskiego.

Ks. Górnicki doczekał kamienia węgielnego. Zmarł 22 lipca 1936 roku i zapisał swój majątek na budowę kościoła.

Przeniesienie starego kościoła w 1926 roku

Żeby zrobić miejsce pod nową świątynię, parafia w 1926 roku przeniosła drewniany kościół w całości na zachód, do ogrodu organisty. Szczegóły opisuję w tekście o tym, jak wyglądało przeniesienie starego kościoła w 1926 roku. W przeniesionym kościele odprawiano nabożeństwa do 1952 roku, a sam budynek stał do 1957.

• Stary kościół wzniesiono w latach 1751-1753 z jodły, na kamiennym cokole, pod gontem.
• Fundatorką była kolatorka Anna ze Starzechowskich Krasicka.
• Konsekrowano go w 1755 roku pod wezwaniem świętych Szymona i Judy Tadeusza.
• Przez 26 lat (1926-1952) służył parafii w nowym miejscu.

Co działo się między 1927 a 1933 rokiem?

W ciągu sześciu lat parafia przeszła przez trzy kolejne projekty: Bergmana, Witwickiego i Osińskiego. Plac był wolny, stara świątynia działała obok. Wyglądało to jak szukanie projektu "na już", choć kronika nie mówi tego wprost. Rok po zatwierdzeniu projektu lwowskiego, 16 lipca 1934, ks. infułat Stefan Momidłowski poświęcił kamień węgielny.

Projekt zatwierdzony 6 czerwca 1933 roku

Zrealizowany projekt kościoła w Dubiecku przygotowali profesorowie Politechniki Lwowskiej Tadeusz Pisiewicz i Aleksander Krzywobłocki. Zatwierdzono go 6 czerwca 1933 roku. Według Wikipedii powstał z niego murowany, ceglany kościół trójnawowy z transeptem: długość 49 m, szerokość w transepcie 41 m, jedna wieża i trzy ołtarze.

Kto zaprojektował obecny kościół w Dubiecku?

Obecny kościół zaprojektował zespół dwóch profesorów lwowskiej politechniki, Pisiewicz i Krzywobłocki. Ich sylwetki i dorobek opisuję osobno w tekście projekt Pisiewicza i Krzywobłockiego. Tutaj ważniejsze jest co innego: po czterech projektach jednoautorskich wybrano projekt dwóch akademików.

Jak wygląda zrealizowany projekt w liczbach?

Wymiary podaje Wikipedia, elementy fasady dawna strona parafii (2020):

• Długość kościoła: 49 m.
• Szerokość w transepcie: 41 m.
• Układ: trzy nawy, jedna wieża, trzy ołtarze.
• Materiał: cegła, z parafialnej cegielni w Śliwnicy uruchomionej w 1937 roku.
• Kamienny krzyż na fasadzie: kilka części, blisko 3 tony, rzeźbiony zimą 1948/49, poświęcony 30.10.1950.
• Okna: żelazne ramy z Bielska (1949), zielone i niebieskie szkło kupione w 1951 roku i przewożone nocą furmankami.

Ile trwała budowa od kamienia węgielnego do konsekracji?

Budowa trwała 18 lat: od 16 lipca 1934 do konsekracji 24 sierpnia 1952 roku. W latach 1939-1948 prace stały, a Niemcy zabrali materiały na odbudowę mostu. Opisuję to w tekście o tym, jak wyglądały wojna i przerwana budowa. Biskup Franciszek Barda konsekrował kościół pod wezwaniem Niepokalanego Serca NMP oraz świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza. Skąd wzięło się pierwsze z nich, wyjaśniam w tekście o tym, czym jest wezwanie Niepokalanego Serca Maryi.

Kto zatwierdza projekt kościoła?

Według obowiązującego Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku kościoła nie buduje się bez wyraźnej pisemnej zgody biskupa diecezjalnego (kan. 1215 §1). Przy budowie i odnawianiu kościołów zasięga się rady znawców i zachowuje zasady liturgii oraz sztuki sakralnej (kan. 1216). W Polsce dochodzi do tego pozwolenie na budowę z prawa budowlanego.

Co mówi Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku?

Budowę kościołów regulują trzy kolejne kanony KPK:

• Kan. 1214 - kościół to budynek święty przeznaczony do kultu Bożego, do którego wierni mają prawo wstępu, zwłaszcza w celu publicznego sprawowania kultu.
• Kan. 1215 §1 - na budowę kościoła potrzebna jest wyraźna, pisemna zgoda biskupa diecezjalnego.
• Kan. 1215 §2 - biskup wydaje zgodę po wysłuchaniu rady kapłańskiej i rektorów sąsiednich kościołów, jeśli uzna, że nowy kościół posłuży dobru dusz i nie zabraknie środków na budowę i utrzymanie.
• Kan. 1216 - przy budowie i odnawianiu kościołów korzysta się z rady znawców i zachowuje zasady oraz normy liturgii i sztuki sakralnej.

Kościoła nie buduje się bez wyraźnej, wyrażonej na piśmie zgody biskupa diecezjalnego (parafraza kan. 1215 §1). - Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983

Czy parafia może sama zbudować kościół?

Nie. Parafia może zbierać fundusze, zamawiać projekty i prowadzić budowę, ale nie zbuduje kościoła bez pisemnej zgody biskupa diecezjalnego. Sobór Watykański II dodał kryterium, które dotyczy samego projektu.

Przy budowie kościołów należy troszczyć się o to, by nadawały się do sprawowania liturgii i umożliwiały czynny udział wiernych (parafraza art. 124). - Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 1963

Jakie prawo obowiązywało w 1933 roku?

W 1933 roku obowiązywał Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku, zwany pio-benedyktyńskim. On również wymagał pisemnej zgody ordynariusza miejsca na budowę kościoła. Przepisów z 1983 roku nie można jednak przenosić na procedurę z lat 30., a źródła o Dubiecku nie podają, kto formalnie zatwierdził projekt 6 czerwca 1933 roku. Odróżniam więc dwie rzeczy:

• prawo kościelne z 1917 roku, właściwe dla czasu wyboru projektu w Dubiecku;
• prawo kościelne z 1983 roku, właściwe dla budów i remontów prowadzonych dziś;
• wymogi państwowe, które w II Rzeczypospolitej i dziś są odrębne od kościelnych;
• decyzje kurii przemyskiej z lat 1927-1933, których treści nie znamy.

Jakie są elementy wystroju kościoła?

Elementy wystroju kościoła to przede wszystkim ołtarz, tabernakulum, ambona, chrzcielnica, polichromia, organy, ławki, obrazy i ołtarze boczne. Katechizm Kościoła Katolickiego omawia sens ołtarza, tabernakulum, ambony i chrzcielnicy w punktach 1182-1185. W Dubiecku do zwiedzania wskazywano polichromię, ołtarz, prospekt organowy i chrzcielnicę (dawna strona parafii, 2017).

Co to jest kościół?

Kościół to budynek przeznaczony do kultu Bożego, w którym gromadzą się wierni, sprawuje się i przechowuje Eucharystię (kan. 1214 KPK). Katechizm mówi o nim w punktach 1180-1181: widzialne kościoły nie są zwykłymi miejscami zebrań. Oznaczają i ukazują Kościół żyjący w danym miejscu, a ich wnętrze ma sprzyjać modlitwie i skupieniu.

Które elementy wystroju warto zobaczyć w Dubiecku?

Wnętrze urządzano przez ponad dwadzieścia lat po konsekracji. Lista według Wikipedii i dawnej strony parafii:

• Polichromia prof. Stanisława Jakubczyka z Krakowa; polichromię naw bocznych konserwowano w 2011 roku. Więcej o niej w tekście polichromia Stanisława Jakubczyka.
• Ołtarz główny marmurowy, konsekrowany 25.11.1973 przez bp. Stanisława Jakiela, z relikwiami św. Marii Goretti.
• Organy 38-głosowe firmy Theodor Bochme, poświęcone 21.10.1971 przez bp. Ignacego Tokarczuka.
• Ławki i ołtarze boczne według projektu ks. J. Muchy.
• Chrzcielnica, wymieniona wśród elementów wskazywanych zwiedzającym.
• Dzwony z ludwisarni Jana Felczyńskiego z Przemyśla, poświęcone 22.09.1951.

Obraz Matki Bożej Bolesnej w kaplicy bocznej

Najstarszy element wnętrza jest starszy niż wszystkie pięć projektów razem wzięte. Obraz Matki Bożej Bolesnej (typ Pieta) pochodzi z przełomu XVI i XVII wieku, a w 1753 roku przemalował go Mikołaj Tereinski. Do nowego kościoła trafił w dniu konsekracji w 1952 roku. Od 1956 roku wisi w odnowionym barokowym ołtarzu w bocznej kaplicy (dawna strona parafii, 2019).

• Technika: olej na płótnie, około 55 x 63 cm plus łuk.
• Inskrypcja: "Deo Optimo Maximo et Dolorosae Mariae Virgini. Anno Domini 1753".
• W tle obrazu: winna latorośl i lilia.
• W 1775 roku wizytacja wymieniała przy obrazie 80 wotów.

Gdzie szukać śladów dawnych projektów?

Śladów projektów Majerskiego, Bergmana, Witwickiego i Osińskiego najlepiej szukać w Archiwum Archidiecezjalnym w Przemyślu (akta parafii i korespondencja kurii) i w Archiwum Państwowym w Przemyślu. Wyszukiwanie warto zacząć od ogólnopolskiej wyszukiwarki szukajwarchiwach.gov.pl. Nie ma potwierdzenia, że rysunki się zachowały, więc to wskazówki, gdzie pytać.

Czy zachowały się rysunki odrzuconych projektów?

Nie wiadomo. Żadne ze źródeł, które czytałem, nie wspomina o zachowanych rysunkach, kosztorysach ani opisach czterech odrzuconych koncepcji. Gdyby się odnalazły, byłby to jedyny sposób, żeby zobaczyć, jak mógł wyglądać "inny" kościół w Dubiecku.

Jak szukać dokumentów o budowie kościoła?

Pierwszym krokiem jest sprawdzenie zespołów archiwalnych w internecie, potem napisanie do archiwum. Kolejność, która sprawdza się przy podobnych kwerendach:

1. Przeszukaj szukajwarchiwach.gov.pl po haśle "Dubiecko" i nazwiskach architektów.
2. Zapytaj Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu o akta parafii Dubiecko z lat 1901-1952; dostęp określa regulamin archiwum.
3. Sprawdź w Archiwum Państwowym w Przemyślu zespoły dokumentacji budowlanej z okresu międzywojennego.
4. Zapytaj biblioteki i archiwa uczelni technicznych, które przechowują spuściznę po Politechnice Lwowskiej.
5. Porównaj znalezione daty z historią parafii na dubiecko.przemyska.pl.

Tabela: pięć projektów, autorzy i daty

Autor	Miasto	Rok projektu	Los projektu
Stanisław Majerski	Przemyśl	1904	odrzucony w 1927
Stanisław Bergman	Krosno	1928	odrzucony
Janusz Witwicki	Lwów	1930	odrzucony
Kazimierz Osiński	Przemyśl	1931	odrzucony
Tadeusz Pisiewicz, Aleksander Krzywobłocki	Lwów (Politechnika Lwowska)	zatwierdzony 6.06.1933	zrealizowany, konsekracja 24.08.1952

Dane o czterech pierwszych projektach pochodzą z historii parafii na dawnej stronie parafiadubiecko.pl (zrzut z 2020 r.), o projekcie zrealizowanym z dubiecko.przemyska.pl i Wikipedii (stan na październik 2026).

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy podjęto decyzję o budowie nowego kościoła w Dubiecku?

Komitet parafialny podjął myśl budowy nowej świątyni 4 sierpnia 1901 roku, za proboszcza ks. Michała Górnickiego. Pierwszy projekt powstał trzy lata później. Kamień węgielny poświęcono dopiero 16 lipca 1934 roku, w dniu odpustu Matki Bożej Szkaplerznej.

Dlaczego stary drewniany kościół nie był chroniony jako zabytek?

Komisja konserwatorska 16 maja 1914 roku uznała barokowy kościół z lat 1751-1753 za niezabytkowy. Dzięki temu można go było usunąć z placu pod nową budowę. W 1926 roku przeniesiono go w całości na zachód, a rozebrano dopiero po 1957 roku.

Czy w Dubiecku ogłoszono konkurs na projekt kościoła?

Źródła tego nie potwierdzają. Historia parafii wymienia pięć projektów z lat 1904-1933, ale nie mówi, czy powstały na zamówienie, w konkursie, czy z inicjatywy samych architektów. Dlatego mówię o "kolejnych projektach", a nie o konkursie.

Kto zaprojektował ławki i ołtarze boczne w kościele w Dubiecku?

Według Wikipedii ławki i ołtarze boczne powstały według projektu ks. J. Muchy. Projekt architektoniczny całej świątyni jest dziełem Pisiewicza i Krzywobłockiego. Wyposażenie wnętrza powstawało stopniowo, aż do ołtarza głównego z 1973 roku.

Pod jakim wezwaniem konsekrowano kościół w 1952 roku?

Bp Franciszek Barda konsekrował kościół 24 sierpnia 1952 roku pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny oraz świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza. Drugie wezwanie przeszło z drewnianego kościoła konsekrowanego w 1755 roku. Wspomnienie Niepokalanego Serca NMP przypada w sobotę po uroczystości Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Czy kościół w Dubiecku można zwiedzać?

Według dawnej strony parafii (2017) zwiedzanie wnętrza było możliwe po wcześniejszym umówieniu. Wskazywano wtedy polichromię, ołtarz, prospekt organowy i chrzcielnicę. Aktualne zasady sprawdź na oficjalnej stronie parafii dubiecko.przemyska.pl albo w kancelarii, czynnej w dni powszednie po Mszy świętej.

Źródła i literatura

1. Parafia pw. Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, Historia parafii, dubiecko.przemyska.pl, 2026.
2. Dawna strona parafiadubiecko.pl, Historia parafii oraz Kult Matki Bożej Bolesnej, zrzuty w Wayback Machine (web.archive.org) z lat 2017-2020.
3. Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, Wikipedia, stan na październik 2026.
4. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1214-1216, wydanie polskie, Pallottinum.
5. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium (1963), art. 124, vatican.va.
6. Katechizm Kościoła Katolickiego, pkt 1180-1186, wydanie polskie, Pallottinum.
7. Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, szukajwarchiwach.gov.pl, wyszukiwarka zasobu archiwów państwowych.
8. Dubiecko, Wikipedia, stan na październik 2026.