Święty Szymon Słupnik - kim był pustelnik na kolumnie

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 28.10.2026

Co znajdziesz w tekście

Święty Szymon Słupnik (Symeon Stylita Starszy) to syryjski asceta żyjący ok. 390-459, pierwszy znany słupnik. Według Teodoreta z Cyru, który znał go osobiście, przez około 37 lat modlił się, pościł i nauczał na szczycie kolumny w okolicy dzisiejszego Aleppo. Martyrologium Rzymskie wspomina go 5 stycznia. Nie jest patronem kościoła w Dubiecku: tam czci się Apostoła Szymona.

Wędrując doliną Sanu, w Dubiecku często słyszę pytanie „który to Szymon?”. Ten tekst porządkuje fakty, źródła i pomyłki.

Kim był święty Szymon Słupnik?

Szymon Słupnik Starszy to syryjski mnich i pustelnik, który słynął ze skrajnej ascezy i z życia na szczycie kolumny. Przyciągał pielgrzymów z całego chrześcijańskiego Wschodu. Żył mniej więcej w latach 390-459 na pograniczu Cylicji i Syrii. Daty jego życia są przybliżone. Podają je Teodoret z Cyru oraz Żywot syryjski, a te dwa źródła nie zawsze zgadzają się w szczegółach.

Młodość pasterza i pierwsze lata w syryjskich klasztorach

Szymon zaczynał jako pasterz w rodzinie chrześcijańskiej. Według żywotów zapragnął życia mniszego, gdy usłyszał w kościele błogosławieństwa z Kazania na górze. Najważniejsze etapy jego drogi wyglądały tak:

• Dzieciństwo i młodość - pasanie stad w okolicy miejscowości Sis, na pograniczu Cylicji i Syrii.
• Pierwsze lata w klasztorze - wstąpienie do wspólnoty mnichów, gdzie surowość jego praktyk niepokoiła przełożonych.
• Odejście ze wspólnoty - według żywotów bracia uznali jego umartwienia za zbyt skrajne i musiał opuścić klasztor.
• Telanissos - samotne życie w okolicy tej wioski, najpierw w małej celi, potem w ogrodzonym murem miejscu pod gołym niebem.
• Pierwsza kolumna - według tradycji wejście na słup ok. 422 r., co daje około 37 lat do śmierci w 459 r.

Dlaczego Szymon zamieszkał na kolumnie?

Szymon wszedł na kolumnę, bo nie mógł już uciec przed tłumami. Teodoret opisuje, że ludzie chcieli go dotknąć i odrywali kawałki jego płaszcza jako pamiątki. Na słupie mógł oddalić się od ludzi i zarazem z nimi zostać. Wciąż był widoczny, słyszalny i dostępny dla tych, którzy prosili o radę.

W jakim kraju żył Szymon Słupnik?

Szymon żył w rzymskiej prowincji Syrii, na terenie dzisiejszej północno-zachodniej Syrii, niedaleko Aleppo. W V wieku był to obszar Cesarstwa Wschodniorzymskiego z ośrodkiem w Antiochii, dokąd po śmierci przeniesiono jego ciało.

Kolumna Szymona Słupnika: jak wyglądało życie na słupie

Kolumnę Szymona Słupnika kilkakrotnie podwyższano. Według przekazów pierwsza miała kilka metrów, a ostatnia kilkanaście. Na szczycie była niewielka platforma z barierką, a jedzenie i wodę uczniowie podawali po drabinie. Dzień wypełniały modlitwa, pokłony, post i nauczanie przybyszów (Teodoret z Cyru, Historia religiosa, ok. 440).

Jak wyglądała platforma na szczycie?

Nie zachował się żaden plan ani pomiar. Żywoty podają jednak kilka powtarzających się elementów:

• Platforma - niewielka, otoczona barierką, która chroniła przed upadkiem podczas snu i modlitwy.
• Brak dachu - Szymon znosił upał syryjskiego lata i zimowe deszcze pod gołym niebem.
• Drabina - uczniowie wchodzili po niej z pożywieniem i listami, a duchowni wtedy, gdy przynosili mu Komunię.
• Kolejne słupy - według tradycji wymieniano je na coraz wyższe, dlatego w źródłach krążą różne liczby.

Modlitwa, post i nauczanie z wysokości

Teodoret opisuje, że Szymon przez całe noce trwał w modlitwie. Kłaniał się tyle razy, że jeden z towarzyszy biskupa zaczął liczyć pokłony i zrezygnował po ponad tysiącu. W Wielkim Poście według tej samej relacji nie przyjmował pokarmu przez czterdzieści dni. Popołudniami przemawiał do ludzi: godził skłóconych, upominał lichwiarzy, prosił o sprawiedliwość dla biednych. Uczył prosto. I praktycznie.

Pielgrzymi, cesarze i spory w Kościele V wieku

Pod kolumnę przychodzili Syryjczycy, Arabowie, Ormianie i Persowie, a Teodoret wspomina gości nawet z dalekiego Zachodu. Do Szymona zwracali się cesarze Teodozjusz II i Leon I. Sobór Chalcedoński 451 nauczał o dwóch naturach Chrystusa w jednej osobie. Szymon poparł jego orzeczenia, a w podzielonej wówczas Syrii jego głos miał dużą wagę.

Skąd wiemy o Szymonie Słupniku? Źródła z V wieku

Wiemy o nim z trzech tekstów z V wieku. Pierwszy to Historia religiosa Teodoreta z Cyru, spisana ok. 440 r., jeszcze za życia świętego. Drugi to grecki żywot przypisywany uczniowi Antoniuszowi, trzeci to obszerny Żywot syryjski, powstały wkrótce po 459 r. Każdy autor patrzył z innej perspektywy, dlatego teksty różnią się chronologią i opisami cudów.

Teodoret z Cyru i jego Historia religiosa

Teodoret był biskupem Cyru w Syrii i odwiedzał Szymona osobiście. W dziele zwanym też Philotheos historia opisał kilkudziesięciu syryjskich ascetów, a rozdział o Symeonie należy do najdłuższych i najbardziej osobistych. To świadectwo najbliższe wydarzeniom w czasie, choć napisał je wielbiciel świętego.

Żywot syryjski i relacja ucznia Antoniusza

Grecki żywot Antoniusza jest krótszy i chętnie sięga po motywy cudowne. Żywot syryjski powstał w środowisku mnichów przy kolumnie. Jest najdłuższy i podaje najwięcej szczegółów z codzienności. Poniższa tabela zestawia trzy relacje:

Źródło	Czas powstania	Perspektywa	Do czego się przydaje
Teodoret z Cyru, Historia religiosa	ok. 440, za życia Szymona	biskup i naoczny świadek	opis praktyk, pielgrzymów, wpływu
Żywot grecki (uczeń Antoniusz)	po 459	uczeń, ton hagiograficzny	tradycja greckojęzyczna, legendy
Żywot syryjski	wkrótce po 459	wspólnota mnichów przy kolumnie	najwięcej szczegółów, ostatnie lata życia

Czym legenda różni się od faktu w żywotach?

Żywot ma prowadzić czytelnika do Boga. Nie jest kroniką. Czytając o Szymonie, trzymam się kilku zasad:

1. Za pewne uznaję to, co powtarzają wszystkie trzy źródła: kolumnę, pielgrzymów, post i nauczanie.
2. Liczby (lata, wysokość, dni postu) traktuję jako przybliżone, bo źródła podają je różnie.
3. Opisy cudów czytam jako świadectwo wiary autorów, a nie udokumentowane fakty historyczne.
4. Odróżniam naukę Kościoła od pobożnej tradycji: cześć dla świętego nie oznacza, że każdy szczegół żywotu jest prawdą wiary.
5. Porównuję z archeologią: ruiny Qal'at Sim'an potwierdzają skalę kultu po śmierci świętego.

Tak samo czytam historię obrazu jasnogórskiego od legendy do faktów.

Qal'at Sim'an: bazylika wokół kolumny w Syrii

Qal'at Sim'an to ruiny wielkiej bazyliki wzniesionej w drugiej połowie V wieku wokół kolumny Szymona, na wzgórzu na północny zachód od Aleppo. Kościół zbudowano na planie krzyża: cztery bazyliki zbiegały się przy ośmiobocznym założeniu z kolumną pośrodku. Teren należy do obiektu UNESCO Ancient Villages of Northern Syria, wpisanego na listę w 2011 r.

Jak zbudowano bazylikę wokół kolumny?

Po śmierci Szymona jego ciało przeniesiono do Antiochii, ale kolumna została na miejscu i stała się celem pielgrzymek. Najważniejsze cechy zespołu:

• Plan krzyża - cztery ramiona bazyliki rozchodziły się od centralnego oktogonu.
• Kolumna w centrum - słup stał pośrodku oktogonu, a pielgrzymi obchodzili go dookoła.
• Baptysterium i zabudowania dla pątników - zespół obsługiwał masowy ruch pielgrzymkowy.
• Deir Sem'an - wieś u stóp wzgórza, dawne Telanissos, z zajazdami i klasztorami.
• Kamień lokalny - budowlę wzniesiono z miejscowego wapienia, co tłumaczy, dlaczego mury przetrwały wieki.

Co zostało z kolumny i jak sprawdzić stan ruin?

Z kolumny pozostał tylko niewielki kamienny fragment, bo pielgrzymi przez stulecia odłupywali kawałki na pamiątkę. Wojna w Syrii zmieniała stan całego zespołu, więc opisy sprzed kilku lat mogą być nieaktualne. Jeśli planujesz podróż albo piszesz pracę, sprawdź aktualny opis na stronie UNESCO World Heritage Centre. Przed wyjazdem sprawdź też ostrzeżenia polskiego MSZ.

Kiedy jest wspomnienie świętego Szymona Słupnika?

Wspomnienie świętego Szymona Słupnika przypada 5 stycznia według Martyrologium Rzymskiego (editio altera, 2004). Kościoły wschodnie, prawosławne i greckokatolickie, obchodzą jego pamięć 1 września, w pierwszym dniu bizantyjskiego roku kościelnego. To wpis w martyrologium, a nie obchód w ogólnym kalendarzu liturgicznym Kościoła w Polsce.

Dlaczego Wschód i Zachód obchodzą go w inne dni?

Daty różnią się, bo Wschód i Zachód mają odmienne tradycje kalendarzowe. Nie ma tu sporu o samą osobę świętego. W praktyce wygląda to tak:

• Martyrologium Rzymskie - 5 stycznia, w okresie Bożego Narodzenia.
• Kalendarz bizantyjski - 1 września, w dniu otwierającym rok liturgiczny Wschodu.
• Kalendarz juliański - w Cerkwiach, które go używają, 1 września przypada według kalendarza cywilnego 14 września.
• Kościoły syryjskie - mają własne tradycje kalendarzowe.

Czy Szymon Słupnik ma swoje święto w kalendarzu liturgicznym w Polsce?

Nie. Ogólny kalendarz liturgiczny Kościoła w Polsce nie ma ani obowiązkowego, ani dowolnego wspomnienia Szymona Słupnika. Jego imię znajdziemy w Martyrologium. Czy konkretna diecezja lub zakon ma lokalny obchód, sprawdzisz w aktualnym kalendarzu liturgicznym (ordo) swojej diecezji.

Czego patronem jest św. Szymon?

Pytanie o patronat świętego Szymona zwykle dotyczy innej postaci niż Słupnik. Szymon Apostoł zwany Gorliwym (Łk 6,15) jest współpatronem wielu kościołów, m.in. świątyni w Dubiecku. Szymon z Lipnicy, kanonizowany w 2007 r., czczony jest głównie w Małopolsce. Szymon Słupnik nie ma w Polsce utrwalonego patronatu.

Dlaczego Szymon Słupnik nie ma utrwalonego patronatu?

Patronaty świętych rodzą się zwykle z ich życia, miejsca kultu albo lokalnej pobożności. W przypadku Słupnika żadne z tych źródeł nie wytworzyło w Polsce stałej tradycji. Powody są dość czytelne:

• Kult Szymona rozwinął się w Syrii i Bizancjum, daleko od ziem polskich.
• W ogólnym kalendarzu Kościoła łacińskiego nie ma jego obchodu, więc nie wszedł do parafialnej pobożności.
• Teodoret i żywoty nie wskazują żadnego patronatu.
• Patronaty przypisywane mu w internecie nie mają oparcia w hagiografii, dlatego ich tu nie powtarzam.

Inni słupnicy: Szymon Słupnik Młodszy i Daniel Słupnik

Szymon był pierwszy, ale nie jedyny. Jego droga znalazła naśladowców:

• Daniel Słupnik - asceta zainspirowany przykładem Szymona, który żył na kolumnie w pobliżu Konstantynopola w drugiej połowie V wieku.
• Szymon Słupnik Młodszy - asceta z VI wieku, żyjący na kolumnie w okolicach Antiochii; dzieli go od Starszego niemal sto lat.
• Słupnicy kolejnych wieków - forma życia na kolumnie przetrwała na chrześcijańskim Wschodzie jeszcze długo.
• Zachód - tu słupnictwo pozostało niemal nieznane.

Który to Szymon? Słupnik, Apostoł, z Cyreny i z Lipnicy

Imię Szymon (hebr. Szimon, gr. Symeon) noszą co najmniej cztery postacie, które w wyszukiwarce łatwo pomylić: Apostoł zwany Gorliwym, Szymon z Cyreny z opisu Męki, syryjski Słupnik z V wieku i krakowski bernardyn z Lipnicy. Do tego dochodzi starzec Symeon z Ewangelii według św. Łukasza. Tabela pomaga je rozróżnić.

Postać	Epoka	Miejsce	Wspomnienie	Źródło
Szymon Apostoł (Gorliwy)	I wiek	Palestyna	28 października, razem z Judą Tadeuszem	Łk 6,15
Szymon z Cyreny	I wiek	Jerozolima	brak obchodu w kalendarzu ogólnym	Mk 15,21; Łk 23,26
Starzec Symeon	I wiek	świątynia jerozolimska	Ewangelia święta Ofiarowania Pańskiego, 2 lutego	Łk 2,25-35
Szymon Słupnik Starszy	ok. 390-459	Syria, okolice Aleppo	5 stycznia (Zachód), 1 września (Wschód)	Teodoret, Martyrologium Romanum
Szymon z Lipnicy	XV wiek	Kraków, Lipnica Murowana	18 lipca	kanonizacja 3.06.2007

Czy Szymon z Cyreny jest święty?

To zależy, co rozumiemy przez słowo „święty”. Chrześcijanie czczą Szymona z Cyreny, bo pomógł Jezusowi nieść krzyż (Mk 15,21; Łk 23,26). Formalnej kanonizacji jednak nie przeszedł, bo tę procedurę wprowadzono wiele wieków później. W pobożności katolickiej przypomina o nim piąta stacja Drogi Krzyżowej. Marek nazywa go ojcem Aleksandra i Rufusa.

Szymon Apostoł: współpatron kościoła w Dubiecku

Kościół w Dubiecku konsekrował 24 sierpnia 1952 r. bp Franciszek Barda pod wezwaniem Niepokalanego Serca NMP oraz świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza (Wikipedia, hasło o kościele; dawna strona parafii). Ten wybór nie był przypadkowy:

• Barokowy kościół drewniany, ufundowany przez Annę ze Starzechowskich Krasicką, konsekrowano w 1755 r. pod wezwaniem świętych Szymona i Judy Tadeusza.
• Obecny murowany kościół, budowany w latach 1934-1952, przejął to wezwanie jako drugie.
• Patronem jest Apostoł Szymon zwany Gorliwym, a nie syryjski Słupnik.
• Obu Apostołów Kościół czci razem. Ten obchód opisuję osobno w tekście o wspomnieniu apostołów Szymona i Judy Tadeusza 28 października.

Starzec Symeon z Ewangelii według św. Łukasza

Symeon z Łk 2,25-35 to sprawiedliwy i pobożny starzec z Jerozolimy, który wziął Dzieciątko w ramiona podczas ofiarowania w świątyni. Ewangelia przypisuje mu pieśń, w której dziękuje, że może odejść w pokoju. To on zapowiada też, że duszę Maryi przeniknie miecz. Jego postać łączy się z historią Matki Bożej, którą opisuję w tekście krótko o życiu Matki Bożej. Z ascetą z V wieku łączy go tylko imię.

Jak Kościół patrzy na skrajną ascezę?

Kościół uznaje życie pustelnicze za formę życia konsekrowanego (KPK kan. 603; KKK 920-921) i uczy, że nie ma świętości bez wyrzeczenia i walki duchowej (KKK 2015). Asceza Szymona Słupnika była jednak wyjątkową drogą konkretnego człowieka w V wieku, a nie wzorem dla wszystkich. Jezus przestrzega przed postem na pokaz (Mt 6,16-18).

„Droga doskonałości prowadzi przez krzyż. Nie ma świętości bez wyrzeczenia i walki duchowej.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, pkt 2015, 1992

Pustelnicy w Katechizmie i w Kodeksie Prawa Kanonicznego

Życie pustelnicze to forma życia konsekrowanego, charakteryzująca się ściślejszym oddzieleniem od świata, milczeniem samotności oraz wytrwałą modlitwą i pokutą. Tak opisują je podstawowe dokumenty:

• KPK kan. 603 - Kościół uznaje życie pustelnicze, a pustelnik wiąże się ślubem lub inną świętą więzią na ręce biskupa diecezjalnego.
• KKK 920 - pustelnicy poświęcają życie na chwałę Boga i zbawienie świata przez odłączenie od świata, milczenie, modlitwę i pokutę.
• KKK 921 - ich życie jest milczącym przepowiadaniem Pana i ukazuje osobistą zażyłość z Chrystusem.
• KKK 2015 - wyrzeczenie należy do drogi każdego chrześcijanina, ale prowadzi do pokoju i radości, nie jest celem samym w sobie.
• KKK 828 - kanonizowani święci są dla wiernych wzorami i orędownikami, co nie oznacza nakazu kopiowania ich zewnętrznych praktyk.

Parafraza: pustelnik zostaje uznany przez prawo za osobę poświęconą Bogu w życiu konsekrowanym, jeśli publicznie, ślubem lub inną świętą więzią, zobowiąże się do rad ewangelicznych na ręce biskupa diecezjalnego i zachowuje własny sposób życia pod jego kierunkiem. - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 603 § 2, 1983

Czy Kościół zachęca do życia jak Szymon Słupnik?

Nie w sensie dosłownym. Kościół czci Szymona za jego miłość do Boga i ludzi, a nie zaleca wchodzenia na kolumny. Ewangelia według św. Mateusza (Mt 6,16-18) każe pościć tak, by nie było tego widać, a Katechizm łączy ascezę z miłością bliźniego. Z historii Szymona da się jednak wziąć kilka rzeczy całkiem współczesnych:

1. Modlitwa wymaga czasu i ciszy, które trzeba sobie świadomie wydzielić.
2. Post ma sens, gdy otwiera na Boga i ludzi, a nie gdy służy rekordom.
3. Oddalenie od zgiełku nie musi oznaczać ucieczki od ludzi: Szymon codziennie słuchał przybyszów.
4. Rada duchowa bywa prosta: pojednaj się, oddaj dług, nie krzywdź słabszego.
5. Formę wyrzeczeń dobiera się ze spowiednikiem lub kierownikiem duchowym, a nie według legend.

W kościołach Pogórza Dynowskiego częściej spotykam wizerunki maryjne niż przedstawienia ascetów. Dobrze widać to choćby przy kopiach obrazu, którego dzieje opisuje tekst historia ikony z Jasnej Góry.

Najczęściej zadawane pytania

Ile lat Szymon Słupnik spędził na kolumnie?

Według tradycji i żywotów było to około 37 lat, od ok. 422 r. aż do śmierci w 459 r. Źródła z V wieku różnią się w szczegółach chronologii. Dlatego liczbę podaje się jako przybliżoną.

Jak wysoka była kolumna Szymona Słupnika?

Kolumnę kilkakrotnie podwyższano, a ostatnia wersja miała według przekazów kilkanaście metrów. Dokładnej wysokości nie da się dziś zmierzyć, bo w ruinach Qal'at Sim'an zachował się tylko niewielki fragment słupa.

Czy Szymon Słupnik jest czczony także w Kościele prawosławnym?

Tak. Szymon Słupnik żył przed podziałem Kościoła na Wschód i Zachód, dlatego czczą go zarówno katolicy, jak i prawosławni. Na Wschodzie jego pamięć przypada 1 września, w Martyrologium Rzymskim 5 stycznia.

Co znaczy słowo „stylita”?

Stylita pochodzi od greckiego stylos, czyli kolumna, i oznacza to samo co polskie „słupnik”. Dlatego Szymon Słupnik w literaturze występuje także jako Symeon Stylita. Przydomek „Starszy” odróżnia go od Szymona Słupnika Młodszego z VI wieku.

Co oznacza imię Szymon?

Imię pochodzi od hebrajskiego Szimon (gr. Symeon) i łączy się z czasownikiem „usłyszeć”. W Księdze Rodzaju (Rdz 29,33) Lea nadaje synowi to imię, wyjaśniając, że Pan usłyszał o jej upokorzeniu. Stąd popularne tłumaczenie „Bóg wysłuchał”.

Jak brzmi modlitwa do św. Szymona z Lipnicy?

Szymon z Lipnicy to inny święty niż Szymon Słupnik: krakowski bernardyn z XV wieku, kanonizowany 3 czerwca 2007 r. przez Benedykta XVI. Teksty modlitw do niego publikują miejsca jego kultu, przede wszystkim Lipnica Murowana i kościół bernardynów w Krakowie, gdzie spoczywa. Najlepiej korzystać z wersji wydanych przez te miejsca.

Źródła i literatura

1. Teodoret z Cyru, Historia religiosa (Philotheos historia), rozdział o Symeonie Słupniku, ok. 440.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, pkt 828, 920-921, 2015, 1992, vatican.va.
3. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 603, 1983, przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski.
4. Martyrologium Romanum, editio altera, Typis Vaticanis, 2004 (wspomnienie 5 stycznia).
5. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Rdz 29,33; Mt 6,16-18; Mk 15,21; Łk 2,25-35; Łk 6,15; Łk 23,26.
6. UNESCO World Heritage Centre: Ancient Villages of Northern Syria, wpis 2011.
7. Wikipedia: Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Dubiecku, stan na październik 2026.