Święto Matki Bożej Bolesnej 15 września - liturgia i tradycje

Tekst: Rafał Kustra · ostatnia zmiana 28.10.2026

Co znajdziesz w tekście

Matka Boża Bolesna 15 września w skrócie

Święto Matki Bożej Bolesnej 15 września to w kalendarzu rzymskim wspomnienie obowiązkowe Najświętszej Maryi Panny Bolesnej, obchodzone dzień po Podwyższeniu Krzyża Świętego. Mszał Rzymski dla diecezji polskich (2009) przewiduje czytania Hbr 5,7-9 i J 19,25-27 albo Łk 2,33-35 oraz sekwencję Stabat Mater do wyboru. Nie jest to dzień nakazany.

Piszę o tym dniu z perspektywy Dubiecka nad Sanem, gdzie obraz Matki Bożej Bolesnej z inskrypcją z 1753 roku przetrwał kolejne świątynie parafii. Najważniejsze fakty w pigułce:

• Data - 15 września, stała w każdym roku, bezpośrednio po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego (14 września).
• Ranga - wspomnienie obowiązkowe, czyli niżej niż święto i uroczystość w hierarchii dni liturgicznych.
• Ewangelia - do wyboru scena pod krzyżem (J 19,25-27) albo proroctwo Symeona o mieczu (Łk 2,33-35).
• Sekwencja - Stabat Mater, po polsku "Stała Matka boleściwa", śpiewana fakultatywnie przed Ewangelią.
• Historia - kult rozwinęli serwici (Zakon Sług NMP), a datę 15 września ustalił Pius X w 1913 roku.

Dlaczego Matka Boża Bolesna jest 15 września?

Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej przypada 15 września, ponieważ następuje bezpośrednio po święcie Podwyższenia Krzyża Świętego. Kolejność dni pokazuje Maryję stojącą pod krzyżem Syna, jak opisuje Ewangelia według św. Jana (J 19,25). Paweł VI w adhortacji Marialis cultus (1974, nr 7) nazwał ten dzień okazją do przeżycia decydującego momentu historii zbawienia.

Co łączy 14 i 15 września?

Łączy je scena Golgoty: 14 września Kościół czci krzyż Chrystusa, a 15 września Matkę stojącą przy tym krzyżu. Sobór Watykański II w konstytucji Lumen gentium (1964, nr 58) przypomina, że Maryja wytrwała w zjednoczeniu z Synem aż do krzyża, przy którym stała nie bez Bożego zamysłu.

Co Paweł VI pisze o tym dniu w Marialis cultus?

Paweł VI omawia 15 września w numerze 7 adhortacji, wśród obchodów zachowanych po reformie kalendarza.

Wspomnienie 15 września jest stosowną okazją, by na nowo przeżyć decydujący moment historii zbawienia i czcić wraz z Synem wywyższonym na krzyżu Jego współcierpiącą Matkę (parafraza). - Paweł VI, adhortacja apostolska Marialis cultus, nr 7, 1974

Czym był piątek Siedmiu Boleści przed Niedzielą Palmową?

Był drugim, wielkopostnym obchodem Matki Bożej Bolesnej w dawnym kalendarzu, umieszczonym w piątek przed Niedzielą Palmową. Przez ponad półtora stulecia Kościół miał więc dwie daty poświęcone boleściom Maryi:

• piątek przed Niedzielą Palmową - obchód wpisany do kalendarza ogólnego przez Benedykta XIII w 1727 roku;
• wrzesień - święto Siedmiu Boleści rozszerzone na cały Kościół przez Piusa VII w 1814 roku;
• 15 września - stała data wrześniowego obchodu ustalona przez Piusa X w 1913 roku;
• po reformie z 1969 roku - jeden obchód, wrześniowy, w randze wspomnienia obowiązkowego.

Wspomnienie czy święto: jaka jest ranga 15 września?

Dzień 15 września ma w kalendarzu rzymskim rangę wspomnienia obowiązkowego Najświętszej Maryi Panny Bolesnej, co potwierdza Mszał Rzymski dla diecezji polskich (2009). Potocznie mówimy "święto Matki Bożej Bolesnej", ale liturgicznie to stopień niższy niż święto i uroczystość. Kodeks Prawa Kanonicznego (kan. 1246) nie wymienia tego dnia wśród świąt nakazanych.

Czy 15 września jest świętem nakazanym?

Nie. Kanon 1246 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku wylicza dni nakazane, a wśród uroczystości maryjnych wymienia Świętą Bożą Rodzicielkę, Niepokalane Poczęcie i Wniebowzięcie. Wspomnienie Bolesnej do nich nie należy.

Czym różni się wspomnienie od święta i uroczystości?

Zestawienie poniżej opiera się na ogólnych zasadach roku liturgicznego zawartych w Mszale:

Ranga	Przykład maryjny	Gloria	Credo	Gdy wypada w niedzielę zwykłą
Uroczystość	Wniebowzięcie NMP, 15 sierpnia	tak	tak	ma pierwszeństwo przed niedzielą
Święto	Narodzenie NMP, 8 września	tak	nie	ustępuje niedzieli
Wspomnienie obowiązkowe	NMP Bolesnej, 15 września	nie	nie	ustępuje niedzieli
Wspomnienie dowolne	Najświętsze Imię Maryi, 12 września	nie	nie	ustępuje niedzieli

Kiedy obchód może mieć wyższą rangę?

Wyższą rangę może mieć lokalnie, w kościołach i sanktuariach, których tytułem jest Matka Boża Bolesna. Dla wspólnoty tytularnej wspomnienie staje się uroczystością, ze wszystkimi elementami tej rangi.

Liturgia 15 września: czytania i sekwencja Stabat Mater

We wspomnienie Matki Bożej Bolesnej 15 września czyta się List do Hebrajczyków (Hbr 5,7-9), a Ewangelię wybiera się spośród dwóch: J 19,25-27 o Maryi pod krzyżem albo Łk 2,33-35 o proroctwie Symeona. Przed Ewangelią można śpiewać sekwencję Stabat Mater, po polsku "Stała Matka boleściwa", przypisywaną Jacopone da Todi z XIII wieku.

Szaty liturgiczne są białe, jak we wszystkie obchody maryjne. Zestaw tekstów wygląda tak:

1. Pierwsze czytanie - Hbr 5,7-9: Chrystus nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał.
2. Psalm responsoryjny - według Lekcjonarza mszalnego w wydaniu używanym w danej parafii.
3. Sekwencja - Stabat Mater, fakultatywna, śpiewana w całości albo we fragmentach.
4. Ewangelia - J 19,25-27 lub Łk 2,33-35, wybór należy do celebransa.
5. Modlitwy mszalne - kolekta, modlitwa nad darami i po Komunii z formularza 15 września w Mszale Rzymskim.

Czytanie: Hbr 5,7-9

Fragment Listu do Hebrajczyków mówi o Chrystusie, który z głośnym wołaniem i płaczem zanosił modlitwy do Ojca i przez cierpienie stał się sprawcą zbawienia dla wszystkich, którzy Go słuchają. Tekst nie wymienia Maryi, ale ustawia klucz całego dnia: cierpienie przyjęte w posłuszeństwie nie jest porażką, tylko drogą.

Ewangelia: J 19,25-27 lub Łk 2,33-35

Obie perykopy opowiadają o tej samej boleści z dwóch końców życia Jezusa. Łukasz pokazuje zapowiedź w świątyni, gdy Dziecko ma czterdzieści dni. Jan pokazuje jej spełnienie na Golgocie.

"A Twoją duszę miecz przeniknie, aby na jaw wyszły zamysły serc wielu." - Łk 2,35, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 1999

"Niewiasto, oto syn Twój." [...] "Oto Matka twoja." - J 19,26-27, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 1999

Stabat Mater: sekwencja do wyboru

Stabat Mater to średniowieczna sekwencja liturgiczna o Maryi stojącej pod krzyżem, zbudowana z trójwierszowych strof i zakończona prośbą o udział w chwale nieba. Autorstwo tradycyjnie przypisuje się franciszkaninowi Jacopone da Todi, ale pewności nie ma, dlatego mówi się o atrybucji. Polski przekład zaczyna się od słów "Stała Matka boleściwa". Liturgiczną sekwencję trzeba odróżnić od Stabat Mater Pergolesiego, które jest utworem koncertowym, a nie częścią Mszy.

Jak brzmi modlitwa do Matki Bożej Bolesnej?

Najważniejszą modlitwą do Matki Bożej Bolesnej w liturgii jest kolekta z formularza 15 września w Mszale Rzymskim dla diecezji polskich (2009). Kościół prosi w niej, aby stojąc razem z Maryją pod krzyżem Chrystusa, miał udział także w Jego zmartwychwstaniu. Dosłowne brzmienie znajdziesz w aktualnym wydaniu Mszału albo w mszaliku na dany dzień.

Jaka jest kolekta na 15 września?

Kolekta 15 września to modlitwa celebransa odmawiana po akcie pokuty i Kyrie, bo we wspomnienie nie śpiewa się Gloria. Jej myśl przewodnia jest prosta: współcierpienie Matki prowadzi do radości zmartwychwstania.

Jak modlić się prywatnie do Matki Bożej Bolesnej?

Prywatna modlitwa zaczyna się zwykle od jednego z dwóch tekstów: sekwencji Stabat Mater albo rozważania boleści Maryi. Prosty porządek, który sprawdza się także w domu:

1. Przeczytaj Ewangelię dnia, czyli J 19,25-27 albo Łk 2,33-35.
2. Zaśpiewaj lub odmów kilka strof "Stała Matka boleściwa".
3. Rozważ jedną z boleści Maryi, na przykład ucieczkę do Egiptu albo spotkanie z Synem na drodze krzyżowej.
4. Odmów "Zdrowaś Maryjo", w tradycji serwitów po siedem razy przy każdej boleści.
5. Zakończ własną intencją, bez pośpiechu i bez formułek na siłę.

Pełną listę z krótkimi rozważaniami opisałem w tekście siedem boleści Matki Bożej. Koronka do Siedmiu Boleści należy do pobożności ludowej: Kościół ją zna i szanuje, ale nie jest ona częścią liturgii.

Historia święta: od serwitów do kalendarza ogólnego

Historia wspomnienia Matki Bożej Bolesnej zaczyna się od Zakonu Sług NMP, czyli serwitów, założonego we Florencji w 1233 roku, który rozpowszechnił kult siedmiu boleści. Benedykt XIII w 1727 roku wprowadził obchód wielkopostny do kalendarza ogólnego, Pius VII w 1814 roku rozszerzył święto wrześniowe na cały Kościół, a Pius X w 1913 roku ustalił datę 15 września.

Jaką rolę odegrał Zakon Sług NMP?

Serwici uczynili boleści Maryi osią swojej duchowości i to oni rozwinęli liczenie siedmiu boleści jako schemat modlitwy. Ta droga od lokalnego zwyczaju do Kościoła powszechnego jest typowa dla wielu dni maryjnych, choćby Najświętszego Imienia Maryi 12 września.

Pius VII, Pius X i reforma kalendarza z 1969 roku

Pius VII rozszerzył wrześniowe święto Siedmiu Boleści na cały Kościół w 1814 roku, po powrocie z niewoli napoleońskiej, jako wyraz wdzięczności. Pius X przeniósł obchód na stały dzień 15 września, porządkując kalendarz w 1913 roku.

Rok	Wydarzenie	Kto
1233	Powstanie Zakonu Sług NMP we Florencji	Siedmiu Świętych Założycieli
1727	Obchód w piątek przed Niedzielą Palmową w kalendarzu ogólnym	Benedykt XIII
1814	Wrześniowe święto Siedmiu Boleści dla całego Kościoła	Pius VII
1913	Ustalenie daty 15 września	Pius X
1969	Jeden obchód w randze wspomnienia	reforma kalendarza rzymskiego
1974	Teologiczne omówienie dnia w Marialis cultus, nr 7	Paweł VI

Kiedy są święta Najświętszej Maryi Panny we wrześniu?

We wrześniu kalendarz rzymski ma trzy dni maryjne: 8 września święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, 12 września wspomnienie dowolne Najświętszego Imienia Maryi i 15 września wspomnienie obowiązkowe NMP Bolesnej. Tylko pierwsze ma rangę święta. Żaden z tych dni nie jest w Polsce świętem nakazanym (KPK kan. 1246) ani dniem wolnym od pracy.

Konstytucja Sacrosanctum Concilium (1963, nr 103) uczy, że w rocznym cyklu misteriów Chrystusa Kościół ze szczególną miłością czci Maryję, nierozerwalnie złączoną ze zbawczym dziełem Syna. Wrzesień dobrze to pokazuje:

Data	Obchód	Ranga	Treść
8 września	Narodzenie NMP	święto	początek życia Maryi
12 września	Najświętsze Imię Maryi	wspomnienie dowolne	cześć dla imienia Matki
15 września	NMP Bolesnej	wspomnienie obowiązkowe	Maryja pod krzyżem

Narodzenie NMP 8 września

Narodzenie Maryi otwiera wrześniowy cykl i w polskiej tradycji nazywa się świętem Matki Bożej Siewnej. Więcej o historii i zwyczajach tego dnia przeczytasz w tekście Narodzenie NMP 8 września.

Jak sprawdzić dzień tygodnia i ewentualne przesunięcie obchodu?

Gdy 15 września wypada w niedzielę, wspomnienie ustępuje liturgii niedzielnej. Sprawdzisz to w kalendarzu liturgicznym na dany rok, wydawanym z upoważnienia Konferencji Episkopatu Polski, albo w ogłoszeniach swojej parafii.

• Kalendarz liturgiczny diecezji - podaje rangę dnia i ewentualne obchody lokalne.
• Mszalik lub liturgia dnia online - zawiera czytania przypadające na konkretną datę.
• Ogłoszenia parafialne - informują o nabożeństwach i godzinach Mszy w danym tygodniu.

Cały rok maryjny ma swoje stałe punkty: od 2 lutego, o którym piszę w tekście kiedy jest Matki Bożej Gromnicznej, po sierpniowe Wniebowzięcie opisane w artykule Matka Boża Zielna 15 sierpnia.

Jak wygląda Matka Boska Bolesna?

Matkę Boską Bolesną przedstawia się najczęściej na trzy sposoby: z sercem przebitym mieczem lub siedmioma mieczami, jako Maryję stojącą pod krzyżem albo jako Pietę z martwym Synem na kolanach. Wszystkie trzy typy wyrastają z tekstów czytanych 15 września: Łk 2,35 i J 19,25-27. W Dubiecku nad Sanem czczony jest obraz typu Pieta z inskrypcją z 1753 roku.

Jakie są typy przedstawień Bolesnej?

Każdy typ akcentuje inny moment tej samej historii. Najczęściej spotkasz w polskich kościołach:

• Maryję z jednym mieczem w sercu - bezpośrednia ilustracja proroctwa Symeona z Łk 2,35.
• Maryję z siedmioma mieczami - obraz siedmiu boleści, spopularyzowany przez duchowość serwitów.
• Maryję pod krzyżem obok św. Jana - scena z J 19,25-27, często w grupach pasyjnych na belce tęczowej.
• Pietę - Matkę z ciałem Syna zdjętym z krzyża, motyw rozwinięty w sztuce późnego średniowiecza.

Pieta z Dubiecka i jej inskrypcja z 1753 roku

Obraz Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku to Pieta namalowana olejem na płótnie, o wymiarach około 55 x 63 cm, zamknięta u góry łukiem. Według dawnej strony parafii z 2019 roku powstał na przełomie XVI i XVII wieku, a jego autor pozostaje nieznany. W 1753 roku obraz przemalował Mikołaj Tereinski i wtedy pojawiła się inskrypcja "Deo Optimo Maximo et Dolorosae Mariae Virgini. Anno Domini 1753". W tle widać winną latorośl i lilię.

Ilekroć zaglądam do bocznej kaplicy, uderza mnie skala: to obraz niewielki, a jego historia obejmuje kolejne świątynie parafii. Od 24 sierpnia 1952 roku, dnia konsekracji obecnego kościoła Niepokalanego Serca NMP, jest w nowej budowli, a od 1956 roku w odnowionym ołtarzu barokowym bocznej kaplicy.

Co stało się ze srebrną sukienką obrazu?

Srebrną sukienkę obrazu skonfiskował rząd austriacki w 1810 roku. Była to już druga sukienka w dziejach wizerunku. Według archiwum dawnej strony parafii z 2019 roku:

• 1719 - pierwsza srebrna sukienka, związana z osobą Piotra de Granow;
• 1753 - nowa srebrna, pozłacana sukienka z fundacji kolatorki Anny ze Starzechowskich Krasickiej;
• 1775 - wizytacja odnotowuje przy obrazie 80 wotów;
• 1810 - konfiskata sukienki przez władze austriackie.

Polskie tradycje związane z Matką Bożą Bolesną

Najbardziej rozpoznawalną polską tradycją związaną z Matką Bożą Bolesną są Gorzkie Żale, nabożeństwo pasyjne śpiewane od 1707 roku, które wyszło z kościoła Świętego Krzyża w Warszawie. Do tego dochodzą sanktuaria, z Licheniem na czele, zgromadzenia zakonne noszące imię Bolesnej oraz lokalne kulty obrazów, jak ten w Dubiecku, gdzie łaski spisano już w 1670 roku.

Gorzkie Żale i Córki Matki Bożej Bolesnej

Gorzkie Żale to polskie nabożeństwo wielkopostne, w którym trzy części rozważają mękę Jezusa, a w każdej powraca "Rozmowa duszy z Matką Bolesną". Śpiewa się je w niedziele Wielkiego Postu. Z imieniem Bolesnej wiąże się też Zgromadzenie Córek Matki Bożej Bolesnej, czyli Siostry Serafitki. Według dawnej strony parafii z 2019 roku serafitki pracowały w Dubiecku przy katechezie i w zakrystii.

Gdzie jest najbardziej znany obraz Bolesnej w Polsce?

Najbardziej znany jest w Licheniu, gdzie czci się obraz Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski. To jednak osobny tytuł, związany z przekazem objawienia prywatnego, a nie to samo co liturgiczne wspomnienie 15 września.

Jak wyglądał kult Bolesnej w Dubiecku?

Kult obrazu w Dubiecku sięga co najmniej XVII wieku. Z lektury dawnej strony parafii (archiwum z 2019 roku) da się ułożyć krótką oś:

1. 1670 - łaski przypisywane obrazowi spisano na pergaminie.
2. 1721 - pierwsza wzmianka wizytacyjna o obrazie w ołtarzu głównym.
3. 23 sierpnia 1745 - bp Wacław Sierakowski nakazuje prowadzić księgę łask, dziś zaginioną.
4. Bez dokładnej daty - pielgrzymki, m.in. z Bachórca, przychodzą do obrazu "z racji odpustu Matki Bożej".
5. 24 sierpnia 1952 - przeniesienie obrazu do nowego kościoła w dniu konsekracji.

Aktualnej daty odpustu w Dubiecku źródła nie potwierdzają, więc jej tu nie podaję.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie jest imię Maryi?

Ewangelia podaje imię Maryja: "a Dziewicy było na imię Maryja" (Łk 1,27). W brzmieniu hebrajskim to Miriam. Kościół czci to imię we wspomnieniu Najświętszego Imienia Maryi 12 września, trzy dni przed Matką Bożą Bolesną.

Czy 15 września jest odpust w Dubiecku?

Dostępne źródła nie potwierdzają aktualnej daty odpustu w Dubiecku. Historycznie do obrazu Matki Bożej Bolesnej przychodziły pielgrzymki z racji odpustu Matki Bożej, a w 1934 roku odpust parafialny obchodzono ku czci Matki Bożej Szkaplerznej. Aktualne informacje podaje oficjalna strona parafii dubiecko.przemyska.pl.

Czym różni się 15 września od Gorzkich Żali?

15 września to wspomnienie liturgiczne z własną Mszą, czytaniami i kolektą, obchodzone w całym Kościele rzymskim. Gorzkie Żale to polskie nabożeństwo pasyjne odprawiane w niedziele Wielkiego Postu.

Jaki kolor szat liturgicznych obowiązuje 15 września?

Biały, jak we wszystkie obchody Najświętszej Maryi Panny. Biel wskazuje, że Kościół patrzy na boleść Maryi w świetle zmartwychwstania.

Czy obraz Matki Bożej Bolesnej w Dubiecku można zobaczyć?

Tak, obraz jest w bocznej kaplicy kościoła przy ul. Ignacego Krasickiego 20 w Dubiecku. Według dawnej strony parafii z 2017 roku zwiedzanie, także polichromii i ołtarza, było możliwe po wcześniejszym umówieniu. Przed przyjazdem sprawdź godziny Mszy i kontakt z kancelarią na stronie dubiecko.przemyska.pl.

Źródła i literatura

1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999: Hbr 5,7-9; J 19,25-27; Łk 1,27; Łk 2,33-35.
2. Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Pallottinum, Poznań 2009: wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej, 15 września.
3. Paweł VI, adhortacja apostolska Marialis cultus, nr 7, 1974.
4. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, nr 103, 1963.
5. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, nr 58, 1964.
6. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 1246.
7. Parafia Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, historia parafii, stan na październik 2026.
8. Dawna strona parafiadubiecko.pl, artykuł o kulcie Matki Bożej Bolesnej, zrzut archiwalny Wayback Machine z lipca 2019 roku.