Litania do Matki Bożej Fatimskiej - tekst

Tekst: · ostatnia zmiana

Co znajdziesz w tekście

Czym jest litania do Matki Bożej Fatimskiej?

Litania do Matki Bożej Fatimskiej to modlitwa prywatna złożona z krótkich wezwań i stałych odpowiedzi. Nawiązuje do objawień w Fatimie (Portugalia) od 13 maja do 13 października 1917 r. Ma ten sam początek i koniec co Litania Loretańska, a w środkowych wezwaniach mówi o pokoju, nawróceniu i Niepokalanym Sercu Maryi. Odmawia się ją najczęściej 13. dnia miesiąca i w pierwsze soboty. Tekst warto brać z modlitewnika z aprobatą kościelną (KPK, kan. 826 § 3).

Od kilkunastu lat chodzę po kościołach doliny Sanu, a do domu przywożę z nich głównie modlitewniki i obrazki z tekstami. Jedno widać od razu: litania fatimska nie ma jednej wersji. Każde wydanie ma inną liczbę wezwań i trochę inne słowa. Dlatego ten tekst nie podaje wymyślonego „jedynego brzmienia”. Pokazuje, z czego litania się składa, skąd się wzięła i jak sprawdzić, czy tekst w ręku ma imprimatur.

Skąd się wzięła litania fatimska?

Litania fatimska powstała w XX wieku w pobożności ludowej, gdy zaczął się szerzyć kult Matki Bożej Fatimskiej. Wzorem była dla niej starsza Litania Loretańska. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii (Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, 2001) zalicza litanie do form modlitwy, które Kościół szanuje, choć nie są liturgią.

Najważniejsze daty związane z objawieniami podaje sanktuarium w Fatimie (fatima.pt):

  • 13 maja 1917 - pierwsze objawienie w Cova da Iria. Widzieli je Łucja dos Santos oraz jej kuzyni Franciszek i Hiacynta Marto.
  • 13 czerwca, 13 lipca, 13 września 1917 - kolejne spotkania, zawsze 13. dnia miesiąca.
  • 19 sierpnia 1917 - objawienie w Valinhos. Data jest inna, bo 13 sierpnia władze zatrzymały dzieci.
  • 13 października 1917 - ostatnie objawienie, podczas którego tłum widział „cud słońca”.
  • 13 października 1930 - biskup Leirii uznał objawienia za godne wiary.
  • 13 maja 2017 - papież Franciszek kanonizował w Fatimie Franciszka i Hiacyntę Marto.

Co oznacza tytuł Matki Bożej Fatimskiej i 13 maja?

Matka Boża Fatimska to tytuł Maryi wzięty od miejsca objawień. Jej wspomnienie przypada 13 maja, w rocznicę pierwszego objawienia. Z tej daty wziął się zwyczaj modlitwy 13. dnia każdego miesiąca od maja do października. Do tego rytmu przywiązana jest też litania.

Jaki status mają objawienia fatimskie w nauce Kościoła?

Fatima to objawienie prywatne uznane przez Kościół. Nie jest dogmatem. Katechizm odróżnia takie objawienia od Objawienia zamkniętego w Chrystusie:

Objawienia prywatne, także te uznane przez Kościół, nie należą do depozytu wiary. Nie ulepszają ani nie uzupełniają Objawienia Chrystusa, tylko pomagają pełniej nim żyć w danym czasie. (parafraza) Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 67, wyd. pol. Pallottinum 1994

Tak samo pisze Kongregacja Nauki Wiary w dokumencie Orędzie fatimskie z 26 czerwca 2000 r. Orędzie ma prowadzić do Ewangelii, sakramentów i nawrócenia, a nie zastępować ich.

Tekst litanii do Matki Bożej Fatimskiej: z czego się składa?

Tekst litanii do Matki Bożej Fatimskiej ma trzy części: stały początek z wezwaniami do Trójcy Świętej, środkowe wezwania maryjne z odpowiedzią „módl się za nami” i stałe zakończenie z wezwaniami do Baranka Bożego. Początek i koniec mają we wszystkich litaniach to samo brzmienie. Środek zależy od wydania, dlatego jego słowa trzeba brać z modlitewnika z imprimatur.

Jak zaczyna się każda litania?

Poniżej jest początek, który znamy z Litanii Loretańskiej i innych zatwierdzonych litanii. Prowadzący mówi wezwanie, a wspólnota odpowiada słowami zapisanymi pogrubioną czcionką:

  • Kyrie elejson. Chryste elejson. Kyrie elejson.
  • Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas.
  • Ojcze z nieba, Boże, zmiłuj się nad nami.
  • Synu, Odkupicielu świata, Boże, zmiłuj się nad nami.
  • Duchu Święty, Boże, zmiłuj się nad nami.
  • Święta Trójco, Jedyny Boże, zmiłuj się nad nami.

Skąd wziąć brzmienie wezwań środkowych?

Wezwania środkowe trzeba przepisać z jednego, konkretnego modlitewnika i nie mieszać ich z innymi źródłami. W wydaniach, które przeglądałem, powtarzają się te same tematy, choć słowa są różne:

  • Maryja ukazująca się pastuszkom - wezwania nawiązujące do Łucji, Franciszka i Hiacynty.
  • Niepokalane Serce Maryi - wezwania o schronienie i drogę do Boga.
  • Różaniec - wezwania przypominające prośbę z 1917 r. o codzienny różaniec.
  • Pokój na świecie - prośby o zakończenie wojen i o pojednanie.
  • Nawrócenie grzeszników - wezwania mówiące o pokucie i wynagrodzeniu.
  • Odpowiedź - prawie zawsze „módl się za nami”.

Nie dopisuj własnych wezwań do tekstu, który rozdajesz grupie. Jeśli ktoś chce dodać prośbę, lepiej powiedzieć ją osobno jako intencję przed litanią.

Modlitwa na zakończenie litanii

Po środkowych wezwaniach przychodzi stałe zakończenie:

  • Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, przepuść nam, Panie.
  • Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, wysłuchaj nas, Panie.
  • Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.

Modlitwę końcową podaj z tego samego modlitewnika co wezwania. Jeśli wydanie jej nie ma, ludzie często kończą litanię znaną od wieków antyfoną: „Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko, naszymi prośbami racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona. O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza. Z Synem swoim nas pojednaj, Synowi swojemu nas polecaj, swojemu Synowi nas oddawaj. Amen.”

Jak przygotować wersję do druku dla grupy różańcowej?

Kartka na jedną stronę A4 wystarczy dla całej grupy. Kolejność pracy:

  1. Wybierz jeden modlitewnik z imprimatur i przepisz z niego cały tekst.
  2. Każde wezwanie umieść w osobnej linii, a odpowiedź pogrub.
  3. Pod tekstem podaj tytuł modlitewnika, wydawcę, rok wydania i informację o aprobacie.
  4. Użyj czcionki co najmniej 12-14 pt, żeby starsze osoby mogły czytać w słabym świetle.
  5. Pod spodem zostaw miejsce na pieśń, którą grupa śpiewa na koniec.

Czy litania fatimska jest zatwierdzona do modlitwy publicznej?

Nie w takim sensie jak Litania Loretańska. Litania do Matki Bożej Fatimskiej jest w Polsce modlitwą prywatną. Drukuje się ją w modlitewnikach z aprobatą kościelną. Do nabożeństw publicznych w całym Kościele zatwierdzona jest Litania Loretańska. Kan. 826 § 3 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. wymaga zezwolenia ordynariusza na wydanie modlitewnika, więc warto sprawdzić wydawcę i imprimatur tekstu.

Które litanie Kościół zatwierdził do nabożeństw publicznych?

Od czasów papieża Klemensa VIII (1601) nowe litanie do publicznego użytku wymagają zgody Stolicy Apostolskiej. Poniższa tabela pokazuje, czym różnią się litanie zatwierdzone od litanii z modlitewników:

Litania Status Gdzie się ją odmawia
Litania Loretańska do NMP zatwierdzona dla całego Kościoła nabożeństwa majowe, nabożeństwa maryjne w kościele
Litania do Wszystkich Świętych zatwierdzona, ma też miejsce w liturgii Wigilia Paschalna, święcenia, Dni Krzyżowe
Litania do Najświętszego Serca Pana Jezusa zatwierdzona nabożeństwa czerwcowe
Litania do św. Józefa zatwierdzona środy, marzec
Litania do Matki Bożej Fatimskiej modlitwa prywatna z modlitewników z imprimatur modlitwa osobista, grupy różańcowe, część nabożeństw fatimskich

Litania Loretańska też pamięta o roku 1917. Benedykt XV dodał wtedy do niej wezwanie „Królowo pokoju”, a wcześniej, w 1883 r., Leon XIII dodał wezwanie „Królowo Różańca świętego”.

Co mówi kan. 826 § 3 o modlitewnikach?

Kan. 826 § 3 KPK mówi, że modlitewników przeznaczonych do publicznego lub prywatnego użytku wiernych nie wydaje się bez zezwolenia miejscowego ordynariusza. Dla czytelnika wynikają z tego proste rzeczy:

  • Imprimatur na stronie redakcyjnej oznacza, że biskup zgodził się na wydanie modlitewnika.
  • Brak imprimatur nie zawsze oznacza błędny tekst, ale nie mamy wtedy żadnej gwarancji.
  • Rok i wydawca pozwalają ustalić, którą wersję tekstu ktoś przepisał.
  • Odpowiedzialność za modlitwę wspólną w kościele należy do duszpasterza, więc tekst na nabożeństwo warto z nim uzgodnić.

Jakie wersje litanii fatimskiej są w modlitewnikach?

W modlitewnikach są co najmniej dwa rodzaje tekstów fatimskich: Błagalna Litania Fatimska i litania zawierzenia Matce Bożej Fatimskiej. Mają różną liczbę wezwań, różne zakończenia i inne rozłożenie akcentów: pierwsza mocniej mówi o prośbie i wynagrodzeniu, druga o oddaniu się Niepokalanemu Sercu Maryi. Nie ma jednego „oficjalnego” brzmienia dla całej Polski.

Błagalna Litania Fatimska i litania zawierzenia

Różnice między nimi:

  • Błagalna Litania Fatimska - wezwania mają często formę próśb za grzeszników, za świat i za Kościół.
  • Litania zawierzenia - wezwania prowadzą do aktu oddania się Niepokalanemu Sercu Maryi.
  • Długość - wydania różnią się nawet o kilkanaście wezwań.
  • Modlitwa końcowa - raz jest to akt zawierzenia, raz krótka kolekta albo „Pod Twoją obronę”.

Jeśli szukasz litanii, która mocniej skupia się na samym różańcu, zajrzyj do tekstu litanii do Matki Bożej Różańcowej.

Jak rozpoznać tekst z aprobatą kościelną

Wystarczy kilka minut i strona redakcyjna:

  1. Znajdź słowo „Imprimatur” albo „Za zezwoleniem Kurii” wraz z nazwą diecezji.
  2. Sprawdź numer i datę zezwolenia, jeśli wydawca je podaje.
  3. Zobacz, kto wydał modlitewnik: wydawnictwo katolickie, sanktuarium czy zakon.
  4. Porównaj początek i koniec z Litanią Loretańską. Jeśli się różnią, tekst ktoś przerabiał.
  5. Zapisz źródło na kartce, którą rozdajesz innym.

Skąd się biorą teksty bez źródła?

Najczęściej z łańcuszków w komunikatorach i z kopiowanych grafik. Takie teksty zwykle nie mają nazwy wydania, mają dopisane wezwania i dołączoną „obietnicę”, której nie ma w żadnym dokumencie Kościoła. Nie podawaj ich dalej. Zamiast tego poproś o modlitewnik w kancelarii albo w księgarni katolickiej.

Kiedy odmawiać litanię do Matki Bożej Fatimskiej?

Litanię do Matki Bożej Fatimskiej odmawia się najczęściej 13. dnia miesiąca od maja do października, w rocznice objawień z 1917 r. Jest wtedy częścią nabożeństw fatimskich z różańcem i procesją ze świecami. Dobrą okazją są też pierwsze soboty miesiąca i wspomnienie 13 maja. Prywatnie można ją odmawiać każdego dnia, na przykład po różańcu.

Litania podczas nabożeństwa fatimskiego

Nabożeństwo fatimskie to wieczorna modlitwa 13. dnia miesiąca. Przebieg jest w różnych parafiach podobny:

  • Msza święta - często w intencjach składanych przez wiernych.
  • Różaniec - zwykle jedna część, z modlitwą fatimską po każdej dziesiątce.
  • Litania - Loretańska albo fatimska, zależnie od zwyczaju parafii.
  • Procesja ze świecami - wokół kościoła, z figurą Matki Bożej Fatimskiej.
  • Pieśń „Po górach, dolinach” - z refrenem „Ave, ave, ave Maryja”.

Nabożeństwa fatimskie w Dubiecku

Ogłoszenia parafialne w Dubiecku z lat 2019-2023, zachowane w archiwum dawnej strony parafii, wymieniają nabożeństwa fatimskie. Kościół Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, konsekrowany 24 sierpnia 1952 r., nosi to samo wezwanie, które wraca w orędziu fatimskim. Aktualne terminy i godziny nabożeństw sprawdzisz w ogłoszeniach na oficjalnej stronie parafii dubiecko.przemyska.pl. Podczas wizyty w kościele zatrzymaj się też przy obrazie Matki Bożej Bolesnej z bocznej kaplicy. Dobrym wprowadzeniem do niego jest tekst o tym, czym jest siedem boleści Matki Bożej.

Litania w modlitwie osobistej: po różańcu i wieczorem

W modlitwie prywatnej nie ma ograniczeń co do pory. Ludzie odmawiają ją zwykle w takich chwilach:

  • po części różańca, jako jego zamknięcie;
  • w modlitwie wieczornej, w maju i październiku;
  • przez dziewięć dni przed 13 maja, razem z modlitwą, którą jest nowenna do Matki Bożej Fatimskiej;
  • w pierwszą sobotę miesiąca, po Komunii świętej;
  • w czasie wojen i niepokojów, jako modlitwa o pokój.

Orędzie fatimskie w wezwaniach litanii

Wezwania litanii fatimskiej powtarzają główne wątki orędzia z 1917 r.: modlitwę różańcową, pokutę, nawrócenie grzeszników, prośbę o pokój i cześć dla Niepokalanego Serca Maryi. Kongregacja Nauki Wiary w dokumencie Orędzie fatimskie z 2000 r. przypomina, że orędzie jest objawieniem prywatnym, które ma prowadzić do Ewangelii i sakramentów.

Modlitwa o pokój i nawrócenie

Prośba o pokój była w 1917 r. sprawą bardzo konkretną, bo w Europie trwała I wojna światowa. Wezwanie do nawrócenia ma jednak starsze źródło niż Fatima:

„Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię!” Mk 1,15, Biblia Tysiąclecia, wyd. V

W wezwaniach litanii łatwo rozpoznać tematy z tekstów spisanych przez s. Łucję dos Santos:

  • codzienny różaniec w intencji pokoju;
  • ofiarowanie codziennych trudów za grzeszników;
  • wynagrodzenie Niepokalanemu Sercu Maryi;
  • modlitwa za tych, którzy nie wierzą, znana z modlitwy Anioła: „O Boże mój, wierzę w Ciebie, uwielbiam Cię, ufam Tobie i kocham Cię…”.

Co łączy litanię z Niepokalanym Sercem Maryi?

Prośba o poświęcenie świata Niepokalanemu Sercu Maryi jest jednym z głównych tematów orędzia. Papieże kilka razy odpowiedzieli na nią aktem zawierzenia:

  • Pius XII, 31 października 1942 - zawierzenie świata w czasie II wojny światowej.
  • Jan Paweł II, 25 marca 1984 - akt zawierzenia na placu św. Piotra, w jedności z biskupami.
  • Franciszek, 25 marca 2022 - zawierzenie ludzkości, a szczególnie Rosji i Ukrainy.

Kto chce modlić się właśnie do Serca Maryi, znajdzie osobny tekst: litania do Serca Matki Bożej.

Czy litania gwarantuje wysłuchanie próśb?

Nie. Litania wyraża ufność i gotowość do nawrócenia, ale nie działa jak przepis, który daje pewny skutek. Katechizm (nr 2673-2679) opisuje modlitwę z Maryją jako modlitwę, która prowadzi do Jezusa. Dobrze to ujmują słowa Maryi z Kany:

„Zróbcie wszystko, cokolwiek wam powie.” J 2,5, Biblia Tysiąclecia, wyd. V

Jak prowadzić litanię we wspólnocie?

Litanię we wspólnocie prowadzi jedna osoba. Czyta wezwania wyraźnie i spokojnie, a wszyscy odpowiadają tymi samymi słowami. Całość trwa zwykle 4-6 minut. Najważniejsze, żeby wszyscy mieli ten sam tekst, a prowadzący nie przyspieszał. Tak prowadzą modlitwę różne grupy, od dawnych Róż Różańcowych po spotkania rodzinne.

Jakie zadania ma prowadzący?

  • Tempo - czyta wolniej, niż mówi na co dzień, i czeka, aż wszyscy skończą odpowiedź.
  • Głos - mówi głośno, w kościele najlepiej przy mikrofonie, bo na końcu nawy słabo słychać.
  • Tekst - wcześniej rozdaje kartki z jednego wydania.
  • Intencje - podaje je przed litanią, a nie w środku wezwań.
  • Odpowiedź - na początku głośno ją powtarza, żeby osoby bez kartki szybko się włączyły.

Archiwalne ogłoszenia z Dubiecka pokazują, jak ważne są grupy różańcowe w modlitwie wspólnej. Według dawnej strony parafii adorację w Triduum Paschalnym prowadziły tam Róże Różańcowe.

W jakiej kolejności łączyć różaniec, litanię i pieśń?

  1. Znak krzyża i podanie intencji.
  2. Część różańca, a po każdej dziesiątce modlitwa fatimska „O mój Jezu…”.
  3. Litania do Matki Bożej Fatimskiej albo Loretańska.
  4. Modlitwa końcowa z tego samego modlitewnika lub „Pod Twoją obronę”.
  5. Pieśń maryjna, na przykład „Po górach, dolinach”.

Niektóre grupy o godzinie 15:00 dodają jeszcze modlitwę do Bożego Miłosierdzia. Jak ją odmawiać, opisuje tekst Koronka do Miłosierdzia Bożego.

Litania fatimska a różaniec i pierwsze soboty

Litania fatimska, różaniec i nabożeństwo pierwszych sobót miesiąca wyrastają z tego samego orędzia, ale nie są tym samym. Różaniec jest modlitwą rozważania, o której mówi Katechizm (nr 971 i 2678). Pierwsze soboty są praktyką wynagrodzenia, o którą według s. Łucji prosiła Maryja w Pontevedrze w 1925 r. Litania jest krótką modlitwą wezwań, którą dokłada się do obu.

Na czym polega nabożeństwo pięciu pierwszych sobót?

Według przekazu s. Łucji z 10 grudnia 1925 r. (objawienie prywatne) w pięć kolejnych pierwszych sobót miesiąca trzeba:

  1. przystąpić do spowiedzi (może być w ciągu kilku dni przed sobotą);
  2. przyjąć Komunię świętą;
  3. odmówić pięć dziesiątek różańca;
  4. przez 15 minut rozważać tajemnice różańcowe;
  5. zrobić to wszystko w duchu wynagrodzenia Niepokalanemu Sercu Maryi.

Litania nie należy do tych warunków. Można ją dodać na koniec.

Gdzie w różańcu jest modlitwa fatimska?

Modlitwę fatimską odmawia się po „Chwała Ojcu” na końcu każdej dziesiątki. Jej tekst brzmi: „O mój Jezu, przebacz nam nasze grzechy, zachowaj nas od ognia piekielnego, zaprowadź wszystkie dusze do nieba i dopomóż szczególnie tym, którzy najbardziej potrzebują Twojego miłosierdzia”. Tak modli się różaniec fatimski. Różnice w skrócie:

  • Różaniec - rozważanie tajemnic życia Jezusa i Maryi, 50 „Zdrowaś Maryjo” w jednej części.
  • Modlitwa fatimska - krótka modlitwa między dziesiątkami, znana z objawienia z 13 lipca 1917 r.
  • Litania - krótka modlitwa wezwań, którą odmawia się po różańcu.
  • Pierwsze soboty - praktyka wynagrodzenia z sakramentami i rozważaniem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy litanię do Matki Bożej Fatimskiej można odmawiać codziennie?

Tak. W modlitwie prywatnej nie ma żadnych ograniczeń. Wiele osób odmawia ją po różańcu albo wieczorem, szczególnie w maju i październiku.

Czym różni się litania fatimska od Litanii Loretańskiej?

Litania Loretańska jest zatwierdzona do nabożeństw publicznych w całym Kościele i śpiewa się ją na przykład na majówkach. Litania fatimska to modlitwa prywatna z modlitewników. Nawiązuje do orędzia z 1917 r. i ma wezwania o pokój, nawrócenie oraz do Niepokalanego Serca Maryi.

Czy litanię fatimską można odmawiać w kościele bez księdza?

Tak. Świeccy mogą wspólnie się modlić, na przykład w grupie różańcowej przed Mszą. Jeśli modlitwa ma być częścią nabożeństwa parafialnego, tekst i porządek warto uzgodnić z duszpasterzem.

Ile trwa odmówienie litanii do Matki Bożej Fatimskiej?

Przy spokojnym tempie około 4-6 minut. Czas zależy od liczby wezwań w danym wydaniu i od tego, czy litanię prowadzi się we wspólnocie, czy samemu.

Czy trzeba wierzyć w objawienia fatimskie, żeby odmawiać litanię?

Nie. Objawienia prywatne, także uznane, nie należą do depozytu wiary (KKK 67). Litanię można odmawiać jako modlitwę maryjną. Orędzie można przyjąć z pobożnością, ale nikt nie ma obowiązku w nie wierzyć.

Czy w maju można odmawiać litanię fatimską zamiast Loretańskiej?

Na nabożeństwie majowym w kościele zwyczajem jest Litania Loretańska. Prywatnie albo w domu możesz po niej dodać litanię fatimską, zwłaszcza 13 maja.

Czym różni się litania od nowenny do Matki Bożej Fatimskiej?

Litania to jedna krótka modlitwa wezwań. Nowenna trwa dziewięć dni i ma swoje modlitwy na każdy dzień. Często odmawia się ją przed 13 maja albo 13 października, a litania może być częścią każdego z tych dni.

Rafał Kustra - mieszka w Przemyślu i od kilkunastu lat wędruje doliną Sanu między Dubieckiem, Krzywczą a Birczą, opisując kościoły, cerkwie i dwory Pogórza Dynowskiego.

Aktualizacja: listopad 2026

Źródła i literatura

  1. Kongregacja Nauki Wiary, Orędzie fatimskie (The Message of Fatima), 26.06.2000.
  2. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 67, 971, 2673-2679, wyd. polskie Pallottinum, Poznań 1994.
  3. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 826 § 3, przekład polski Pallottinum.
  4. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, 2001.
  5. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Tysiąclecia), wyd. V, Pallottinum: Mk 1,15; J 2,5.
  6. Santuário de Fátima, oficjalna strona sanktuarium.
  7. Parafia Niepokalanego Serca NMP w Dubiecku, oficjalna strona (ogłoszenia i nabożeństwa).
  8. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY 4.0, Wikimedia Commons, strona pliku.
Rafał Kustra
Rafał Kustra

Rafał Kustra mieszka w Przemyślu i od kilkunastu lat wędruje doliną Sanu między Dubieckiem, Krzywczą a Birczą, opisując kościoły, cerkwie i dwory Pogórza Dynowskiego. Dubiecko zajmuje go szczególnie: miejsce urodzin Ignacego Krasickiego, parafia z XIV wieku i kościół, który dwa pokolenia budowały przez osiemnaście lat. Nie jest księdzem, historykiem z tytułem naukowym ani przewodnikiem z uprawnieniami, nie pracuje też dla parafii. Opiera się na stronie parafii, dawnej stronie zachowanej w Internet Archive, artykułach encyklopedycznych i opisach zdjęć z Wikimedia Commons. Czego nie da się potwierdzić, na przykład historii kościoła w Słonnem, nie dopowiada. Poprawki zapisuje z datą.

Articles: 137